درمان سرفه کودک + 10 روش سریع درمان خانگی سرفه کودک
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
درمان سرفه کودکان به علت و نوع سرفه بستگی دارد و هر سرفه‌ای به دارو نیاز ندارد. سرفه در کودکان اغلب در اثر سرماخوردگی و سایر عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شود، اما عواملی مانند آلرژی، آسم و ترشحات پشت حلق نیز می‌توانند باعث سرفه شوند.
در موارد خفیف، مصرف مایعات کافی و برخی روش‌های خانگی متناسب با سن کودک می‌تواند به کاهش سرفه کمک کند. اما مصرف خودسرانه داروهای ضدسرفه، به ویژه برای نوزادان و کودکان کم سن، می‌تواند نامناسب یا حتی خطرناک باشد. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، با علت انواع سرفه در کودکان، روش‌های درمان سرفه خشک و خلط‌دار، درمان‌های خانگی و علائمی که نیاز به مراجعه به پزشک دارند آشنا می‌شوید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.
علت سرفه در کودکان چیست؟
سرفه یک واکنش دفاعی بدن برای خارج کردن ترشحات و عوامل تحریک کننده از راه‌های هوایی است و می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. در کودکان، عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی از شایع‌ترین علل سرفه هستند، اما گاهی بیماری‌های تنفسی یا عوامل محیطی نیز باعث ایجاد یا تشدید آن می‌شوند. مهم‌ترین علت‌های سرفه در کودکان عبارت‌اند از:
- سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی تنفسی: شایع‌ترین علت سرفه در کودکان است و معمولا همراه با آبریزش بینی، گرفتگی بینی یا گلودرد دیده می‌شود. در صورت همراهی سرماخوردگی با تب، والدین نباید بدون مشورت پزشک از شربت سرماخوردگی کودکان یا داروهای ترکیبی استفاده کنند.
- آنفلوآنزا: می‌تواند باعث سرفه خشک یا مداوم، تب، بدن‌درد و بی‌حالی شود.
- ترشحات پشت حلق: ترشحات بینی که به پشت گلو می‌ریزند، به‌ویژه هنگام خواب، می‌توانند موجب سرفه شوند.
- آلرژی و حساسیت‌های تنفسی: تماس با گردوغبار، گرده گیاهان یا سایر مواد حساسیت‌زا ممکن است باعث سرفه، عطسه و آبریزش بینی شود.
- آسم: سرفه، به‌خصوص سرفه شبانه یا هنگام فعالیت، می‌تواند یکی از علائم آسم در کودکان باشد.
- خروسک: التهاب حنجره و راه‌های هوایی فوقانی که معمولا با سرفه خشن و صدادار شبیه پارس همراه است.
- برونشیولیت: بیشتر در نوزادان و کودکان خردسال دیده می‌شود و می‌تواند با سرفه، خس‌خس و تند شدن تنفس همراه باشد.
- ذات‌الریه (پنومونی): ممکن است باعث سرفه همراه با تب، تنفس سریع یا دشواری تنفس شود و به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
- سیاه سرفه: یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند باعث حمله‌های شدید و مکرر سرفه شود.
- سینوزیت: التهاب یا عفونت سینوس‌ها، به‌ویژه در صورت وجود ترشحات بینی و ترشحات پشت حلق، می‌تواند با سرفه همراه باشد.
- رفلاکس معده به مری: برگشت محتویات معده به مری در برخی کودکان می‌تواند باعث تحریک گلو و سرفه شود.
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار و آلودگی هوا: این عوامل می‌توانند راه‌های هوایی کودک را تحریک کرده و سرفه را ایجاد یا تشدید کنند.
- برخی عفونت‌های باکتریایی دستگاه تنفسی: بعضی عفونت‌های باکتریایی نیز می‌توانند باعث سرفه شوند و در صورت نیاز باید با تشخیص پزشک درمان شوند.
اگر سرفه همراه با تب باشد، درمان تب نیز باید متناسب با سن و وزن کودک انجام شود و مصرف خودسرانه دارو و شربت تب بر قوی برای کودکان توصیه نمی‌شود.
انواع سرفه در کودکان و علت آنها
سرفه کودکان می‌تواند از نظر نوع، صدا، شدت و مدت متفاوت باشد. نوع و الگوی سرفه می‌تواند سرنخ‌هایی درباره علت آن به ما بدهد. توجه به ویژگی‌های سرفه می‌تواند به شناسایی علت آن کمک کند، اما تشخیص بیماری فقط بر اساس نوع سرفه امکان‌پذیر نیست.
سرفه خشک کودک
سرفه خشک معمولا بدون تولید خلط است و ممکن است با احساس تحریک یا خارش گلو همراه باشد. سرماخوردگی و سایر عفونت‌های ویروسی، آلرژی، آسم و تحریک راه‌های هوایی در اثر دود سیگار یا آلودگی هوا از علل شایع آن هستند.
به نقل از Healthy children
مرطوب نگه داشتن هوای محل زندگی کودک می‌تواند گرفتگی بینی را کاهش دهد و به تسکین سرفه‌های خشک کمک کند.
Keeping the air in your child's space humidified can relieve a stuffy nose while easing dry coughs.
سرفه خلط دار کودک
در سرفه خلط دار، ترشحات یا مخاط در راه‌های هوایی وجود دارد و سرفه به خارج شدن آنها کمک می‌کند. سرماخوردگی، برونشیت و برخی عفونت‌های تنفسی می‌توانند باعث این نوع سرفه شوند. رنگ خلط به تنهایی برای تشخیص عفونت باکتریایی کافی نیست.
سرفه شبانه کودک
سرفه‌ای که هنگام خواب یا در طول شب بیشتر می‌شود، می‌تواند به علت ترشحات پشت حلق، آسم یا آلرژی ایجاد شود. در برخی موارد نیز رفلاکس معده به مری می‌تواند در بروز سرفه شبانه نقش داشته باشد.
سرفه حساسیتی کودک
سرفه حساسیتی معمولا خشک و مکرر است و ممکن است همراه با عطسه، آبریزش یا گرفتگی بینی و خارش چشم باشد. تماس با موادی مانند گردوغبار، گرده گیاهان، موی حیوانات یا سایر عوامل حساسیت‌زا می‌تواند آن را تحریک کند.
سرفه همراه خس‌خس
خس‌خس صدایی سوت‌مانند هنگام تنفس است که معمولا به دلیل تنگ یا ملتهب شدن راه‌های هوایی ایجاد می‌شود. آسم، برونشیولیت و برخی عفونت‌های تنفسی می‌توانند باعث سرفه همراه با خس‌خس شوند. اگر خس‌خس با تندنفسی، دشواری تنفس یا کبودی لب‌ها همراه باشد، کودک باید سریع ارزیابی پزشکی شود.
برای درمان سرفه کودک چه کنیم؟
درمان سرفه کودک به علت و شدت آن بستگی دارد و می‌تواند شامل روش‌های خانگی و در صورت نیاز، درمان دارویی باشد. در موارد خفیف، اقداماتی مانند مصرف مایعات کافی، استراحت و استفاده از روش‌های خانگی متناسب با سن کودک می‌تواند به کاهش سرفه کمک کند. اگر سرفه ناشی از بیماری خاصی باشد یا شدید و طولانی شود، پزشک ممکن است بر اساس علت، داروی مناسب تجویز کند. از مصرف خودسرانه داروهای ضدسرفه یا داروهای سرماخوردگی، به‌ویژه در نوزادان و کودکان کم‌سن، خودداری کنید.
درمان خانگی سرفه کودکان
در مواردی که سرفه کودک خفیف و ناشی از سرماخوردگی یا تحریک راه‌های تنفسی باشد، برخی روش‌های خانگی می‌توانند به کاهش علائم و راحت‌تر شدن تنفس کمک کنند. این روش‌ها ساده و قابل اجرا هستند، اما جایگزین درمان علت زمینه‌ای یا مراجعه به پزشک در موارد شدید و مداوم نمی‌شوند. بعضی از بهترین روش‌های درمان خانگی سرفه کودکان عبارت‌اند از:
- مصرف مایعات کافی: نوشیدن مایعات به حفظ آب بدن و رقیق شدن ترشحات کمک می‌کند. برای کودکان بزرگ‌تر می‌توان از آب ولرم و مایعات گرم متناسب با سن مانند سوپ استفاده کرد. عسل نیز می‌تواند برای کاهش سرفه در کودکان بالای یک سال مفید باشد؛ اما به نوزادان زیر یک سال نباید عسل داد.
- افزایش رطوبت محیط: در هوای خشک، استفاده صحیح از دستگاه بخور سرد می‌تواند به کاهش تحریک و خشکی راه‌های هوایی کمک کند. دستگاه باید مرتب تمیز شود تا محل تجمع قارچ و باکتری نشود. از افزودن اکالیپتوس، اسانس یا مواد معطر به دستگاه بخور، به‌ویژه برای نوزادان و کودکان کم‌سن، خودداری کنید.
- باز کردن مسیر بینی: در صورت گرفتگی بینی، شست‌وشوی بینی با محلول سالین می‌تواند به خارج شدن ترشحات و راحت‌تر شدن تنفس کمک کند. این کار به‌خصوص هنگام خواب و تغذیه نوزادان می‌تواند مفید باشد. برای آشنایی بیشتر با روش‌های کمک به تخلیه ترشحات، می‌توانید مطلب درمان خلط گلو در کودکان را بخوانید.
- استراحت کافی: استراحت و خواب کافی به بدن کودک کمک می‌کند تا با بیماری مقابله کند. ایجاد محیطی آرام و عاری از دود سیگار نیز می‌تواند به کاهش تحریک راه‌های هوایی کمک کند.
درمان سرفه کودکان در طب سنتی با داروی گیاهی
برخی روش‌های طب سنتی و فرآورده‌های گیاهی برای کاهش سرفه کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما طبیعی بودن یک ماده به معنی بی‌خطر بودن آن برای کودک نیست. انتخاب هر داروی گیاهی باید با توجه به سن کودک، علت سرفه و ترکیبات فرآورده انجام شود و نباید جایگزین درمان پزشکی بیماری‌های زمینه‌ای شود. از میان روش‌های رایج، عسل برای کودکان بالای یک سال شواهد بهتری برای کمک به کاهش سرفه دارد؛ درباره گیاهانی مانند سیاه دانه و آویشن، شواهد کافی برای توصیه روتین آنها به کودکان وجود ندارد.
- درمان سرفه کودک با روغن سیاه دانه
سیاه دانه و روغن آن در طب سنتی برای مشکلات مختلف تنفسی استفاده می‌شوند، اما شواهد کافی برای اثبات اثربخشی و ایمنی مالیدن روغن سیاه‌دانه برای سرفه کودکان وجود ندارد. بنابراین بهتر است به‌ویژه برای نوزادان و کودکان کم‌سن، بدون نظر پزشک از روغن سیاه دانه به‌عنوان درمان سرفه استفاده نکنید و آن را خوراکی نیز به کودک ندهید.
- درمان سرفه کودک با عسل
عسل می‌تواند به کاهش شدت و دفعات سرفه، به خصوص سرفه‌های شبانه ناشی از عفونت‌های تنفسی، در کودکان بالای یک سال کمک کند. می‌توان مقدار کمی عسل را به تنهایی یا در آب ولرم به کودک داد. عسل برای نوزادان زیر یک سال ممنوع است، زیرا خطر بوتولیسم نوزادی را افزایش می‌دهد.
به نقل از AAP
برای درمان سرفه در کودکان یک ساله و بزرگ‌تر، می‌توان در صورت نیاز ۲ تا ۵ میلی‌لیتر عسل استفاده کرد.
For treating cough in children one year of age and older, 2 to 5 mL of honey may be used as needed.
- درمان سرفه کودک با آویشن
آویشن یکی از گیاهانی است که در فرآورده‌های گیاهی ضدسرفه استفاده می‌شود، اما شواهد کافی برای توصیه چای یا فرآورده آویشن به‌عنوان درمان روتین سرفه در کودکان وجود ندارد. بنابراین در کودکان کم‌سن، به‌ویژه نوزادان، بهتر است بدون مشورت پزشک از فرآورده‌های حاوی آویشن یا سایر گیاهان دارویی استفاده نشود.
- داروهای گیاهی ضدسرفه برای کودکان
شربت‌های گیاهی ضدسرفه ممکن است حاوی ترکیبی از چند گیاه باشند و مناسب بودن آنها برای کودک به سن، وزن، علت سرفه و ترکیبات فرآورده بستگی دارد. بنابراین حتی در مورد داروهای گیاهی نیز از مصرف خودسرانه، به‌خصوص در نوزادان و کودکان زیر دو سال، خودداری کنید. اگر درباره قویترین داروی گیاهی ضد سرفه کودکان سؤال دارید، بهتر است به‌جای انتخاب یک داروی ثابت، ابتدا علت سرفه کودک مشخص شود.
درمان سرفه کودک با دارو
درمان دارویی سرفه کودک به علت سرفه، شدت علائم و سن کودک بستگی دارد و برای همه کودکان یک داروی مشخص وجود ندارد. در مواردی که سرفه شدید یا ناشی از بیماری خاصی باشد، پزشک ممکن است داروی مناسب را تجویز کند. بنابراین برای درمان سرفه شدید کودک یا سرفه همراه با تب و استفراغ، ابتدا باید علت علائم مشخص شود و از مصرف خودسرانه دارو خودداری کرد.
- شربت سرفه کودکان
شربت‌های سرفه بسته به ترکیباتشان کاربرد و محدودیت سنی متفاوتی دارند. به عنوان مثال برای درمان سرفه آلرژیکی از انواع شربت آنتی هیستامین مانند شربت دس لوراتادین برای کودکان استفاده می‌شود. اما مصرف این داروها، به‌خصوص برای نوزادان و کودکان کم‌سن، باید با تجویز پزشک انجام شود؛ زیرا مصرف نامناسب یا بیش از مقدار توصیه‌شده می‌تواند باعث عوارض دارویی شود.
- داروهای ضدسرفه و سرماخوردگی
برخی داروهای ضدسرفه و فرآورده‌های ترکیبی سرماخوردگی ممکن است برای کودکان کم‌سن مناسب نباشند. این داروها را نباید بدون نظر پزشک یا داروساز به کودک داد؛ زیرا مصرف خودسرانه می‌تواند باعث عوارضی مانند خواب‌آلودگی، بی‌قراری یا مصرف ناخواسته بیش از حد یک ماده دارویی شود.
- آنتی‌بیوتیک برای سرفه کودک
آنتی‌بیوتیک‌ها فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی و با تجویز پزشک استفاده می‌شوند. بیشتر سرفه‌های ناشی از سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک علاوه بر ایجاد عوارض، می‌تواند به مقاومت آنتی‌بیوتیکی منجر شود.
در نتیجه، نمی‌توان یک بهترین داروی ضدسرفه کودکان را برای همه موارد معرفی کرد. اگر سرفه کودک شدید، مداوم یا همراه با علائم نگران‌کننده باشد، پزشک باید علت آن را بررسی و مناسب‌ترین درمان را انتخاب کند.
چه زمانی سرفه کودک خطرناک است؟
اگر سرفه کودک با هر یک از علائم زیر همراه باشد، باید بلافاصله برای ارزیابی پزشکی به پزشک مراجعه کنید:
- سختی یا تند شدن تنفس
- کبودی لب‌ها یا صورت
- خس‌خس یا صدای غیرطبیعی هنگام تنفس
- سرفه ناگهانی بعد از خوردن غذا یا بازی با جسم کوچک
- بی‌حالی شدید
- علائم کم‌آبی بدن
- سرفه‌های شدید و مداوم
- سرفه همراه با خون
- تب همراه با بدحال شدن کودک
نکات مهم و پایانی
سرفه در کودکان همیشه به مصرف دارو نیاز ندارد و روش درمان باید متناسب با علت، شدت سرفه و سن کودک انتخاب شود. برای سرفه‌های خفیف می‌توان از روش‌های خانگی متناسب با سن کودک، مانند مصرف مایعات کافی و استفاده از بخور سرد در صورت خشکی هوا، کمک گرفت. عسل نیز می‌تواند به کاهش سرفه در کودکان بالای یک سال کمک کند، اما نباید به نوزادان زیر یک سال داده شود.
از مصرف خودسرانه شربت‌های ضدسرفه، داروهای سرماخوردگی، آنتی‌بیوتیک‌ها و فرآورده‌های گیاهی برای کودک خودداری کنید؛ زیرا برخی از این داروها برای کودکان کم‌سن مناسب نیستند و ممکن است عوارض ایجاد کنند. همچنین استفاده از اسانس‌ها و مواد معطر مانند اکالیپتوس در دستگاه بخور، به‌ویژه برای نوزادان و کودکان کم‌سن، توصیه نمی‌شود.
در نهایت، اگر سرفه کودک شدید یا مداوم است یا با علائمی مانند تنگی نفس، کبودی لب‌ها یا صورت، بی‌حالی شدید، سرفه همراه با خون یا سرفه ناگهانی پس از احتمال ورود جسم خارجی به راه هوایی همراه شده است، باید بلافاصله برای ارزیابی پزشکی به پزشک مراجعه کنید.
منابع :
سوالات متداول
سرفه طولانی مدت می‌تواند به دلایلی مانند آسم، آلرژی، ترشحات پشت حلق، عفونت‌های تنفسی طولانی‌مدت یا گاهی رفلاکس معده به مری ایجاد شود. اگر سرفه برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا شدید باشد، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.
اگر هوای محیط خشک باشد، بخور سرد می‌تواند با افزایش رطوبت هوا به کاهش خشکی و تحریک راه‌های هوایی کمک کند. دستگاه بخور باید مرتب تمیز شود و بهتر است از افزودن اسانس‌ها یا موادی مانند اکالیپتوس به آن خودداری شود.
بله، عسل می‌تواند در کودکان بالای یک سال به کاهش شدت و دفعات سرفه، به ویژه سرفه شبانه، کمک کند. اما عسل برای نوزادان زیر یک سال ممنوع است؛ زیرا خطر بوتولیسم نوزادی را افزایش می‌دهد.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.