پرکاری تیروئید در بارداری | علت، علائم و درمان آن چیست؟

پرکاری تیروئید در بارداری به افزایش تولید هورمون‌های تیروئیدی گفته می‌شود و می‌تواند با علائمی مانند تپش قلب، لرزش دست، تعریق، کاهش وزن و حساسیت به گرما همراه باشد. از آنجا که برخی از این علائم با تغییرات طبیعی بارداری شباهت دارند، تشخیص پرکاری تیروئید به کمک آزمایش‌های تیروئید انجام می‌شود. اگر آزمایش شما نشان داده تیروئیدتان پرکار است، احتمالا درباره سلامت خود و جنین نگران هستید. در ادامه، خطرات پرکاری تیروئید و روش‌های درمان آن در بارداری را بررسی می‌کنیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

پرکاری تیروئید در بارداری چیست؟

به وضعیتی گفته می‌شود که غده تیروئید بیش از نیاز بدن، هورمون تیروئیدی تولید می‌کند. این هورمون‌ها در تنظیم بسیاری از فرایندهای بدن نقش دارند و افزایش بیش از حد آن‌ها می‌تواند بر سلامت مادر و روند بارداری تاثیر بگذارد. شدت پرکاری تیروئید می‌تواند متفاوت باشد و بسته به علت و میزان افزایش هورمون‌ها، نیاز به درمان یا پیگیری داشته باشد.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

علائم پرکاری تیروئید در بارداری چیست؟

موارد زیر از علائمی هستند که ممکن است در پرکاری تیروئید دیده شوند:

1. تپش یا نامنظم شدن ضربان قلب

ممکن است قلب سریع‌تر از معمول بزند یا فرد بدون فعالیت خاص، احساس کوبش یا تپش قلب داشته باشد. گاهی هم ممکن است ضربان قلب نامنظم شود. 

2. لرزش دست‌ها

برخی از افراد ممکن است به صورت ظریف و غیرارادی نیز لرزش دست داشته باشند. این لرزش در هنگام نگه داشتن دست‌ها در یک وضعیت بیشتر به چشم می‌آید.

3. تعریق و عدم تحمل گرما

شاید فرد بیش از حد عرق کند یا در محیطی با دمای معمول، احساس گرمای غیر عادی داشته باشد و نتواند گرما را تحمل کند. 

4. کاهش وزن یا وزن نگرفتن کافی در بارداری

کاهش وزن بدون دلیل مشخص یا وزن نگرفتن کافی در دوران بارداری می‌تواند از نشانه‌های پرکاری تیروئید باشد. این علامت مخصوصا وقتی همراه با علائم دیگر پرکاری تیروئید دیده شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. 

5. اضطراب، بی‌قراری و اختلال خواب

پرکاری تیروئید می‌تواند با احساس اضطراب و بی‌قراری بیشتر از معمول همراه باشد و خوابیدن یا ادامه خواب را سخت‌تر کند.

6. ضعف و خستگی

در بعضی از افراد نیز افزایش فعالیت تیروئید باعث ضعف عضلانی و احساس خستگی می‌شود؛ اما چون خستگی در بارداری شایع است، این نشانه به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص نیست.

نکته مهم: علائم به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند؛ زیرا برخی از آن‌ها با علائم بارداری در هفته اول و تغییرات طبیعی این دوران شباهت دارند. کاهش وزن غیر قابل توضیح، وزن نگرفتن کافی، ضربان سریع یا نامنظم قلب و لرزش دست‌ها، بیشتر به نفع پرکاری تیروئید هستند.

علت پرکاری تیروئید در بارداری چیست؟

پرکاری تیروئید در بارداری می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد که مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر هستند:

1. بیماری گریوز

گریوز شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید در بارداری است. در این بیماری، سیستم ایمنی آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که تیروئید را بیش از حد تحریک می‌کنند. در بیماری گریوز، باید عملکرد تیروئید در طول بارداری به طور مدام کنترل شود.

2. افزایش هورمون hCG و پرکاری موقت تیروئید

این نوعی هورمون است که در اوایل بارداری افزایش می‌یابد؛ hCG از نظر ساختاری به هورمون محرک تیروئید (TSH) شباهت دارد و می‌تواند تیروئید را تحریک کند. در برخی زنان، به ویژه زمانی که سطح hCG بسیار بالا باشد، این تحریک باعث پرکاری گذرا می‌شود. این وضعیت معمولا با کاهش hCG در ادامه بارداری برطرف می‌شود.

3. تهوع و استفراغ شدید بارداری

در تهوع و استفراغ شدید بارداری، سطح hCG می‌تواند بالا باشد و به همین دلیل پرکاری گذرای تیروئید نیز ممکن است همراه آن دیده شود. در نتیجه، این نوع پرکاری بیشتر با افزایش hCG ارتباط دارد و حتما به معنای ابتلا به گریوز نیست.

4. ندول‌های پرکار تیروئید

گاهی یک ندول تیروئید می‌تواند بدون دریافت فرمان طبیعی بدن، هورمون تیروئیدی تولید کند. این ندول‌ها نیز می‌توانند باعث پرکاری تیروئید شوند، هرچند در بارداری گریوز علت شایع‌تری است.

علت و عوارض پرکاری تیروئید در بارداری

علت پرکاری تیروئید در این دوران و پیامدهای احتمالی هرکدام را می‌توانید به طور خلاصه در جدول زیر مشاهده کنید:

پرکاری تیروئید در بارداری چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص این بیماری بر اساس علائم، معاینه و آزمایش خون انجام می‌شود. مهم‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی عملکرد تیروئید عبارت‌اند از:

1. آزمایش TSH در بارداری

این مورد، معمولا اولین آزمایش برای بررسی عملکرد تیروئید است. در پرکاری تیروئید، TSH اغلب پایین‌تر از محدوده مورد انتظار است. با این حال، در اوایل بارداری افزایش hCG نیز می‌تواند TSH را کاهش دهد؛ بنابراین پایین بودن TSH به تنهایی به معنی پرکاری تیروئید نیست.

2. آزمایش T4 و Free T4

بعد از بررسی TSH، سطح T4 و به‌ویژه Free T4 برای ارزیابی میزان هورمون تیروئیدی بررسی می‌شود. بالا بودن Free T4 همراه با TSH پایین می‌تواند به نفع پرکاری تیروئید باشد. 

3. آزمایش آنتی‌بادی TRAb یا TSI

این آزمایش‌ها برای بررسی بیماری گریوز کاربرد دارند. مثبت بودن TRAb یا TSI می‌تواند به تشخیص گریوز کمک کند و در بارداری اهمیت دیگری هم دارد؛ زیرا این آنتی‌بادی‌ها می‌توانند از جفت عبور کنند و بر تیروئید جنین اثر بگذارند.

چگونه گریوز از پرکاری گذرای بارداری تشخیص داده می‌شود؟

• پزشک مجموعه‌ای از یافته‌ها را کنار هم قرار می‌دهد:
• TRAb یا TSI مثبت: بیشتر به نفع گریوز
• سابقه گریوز یا علائم مشخص بیماری: به نفع گریوز
• تهوع و استفراغ شدید + hCG بالا: بیشتر به نفع پرکاری گذرای بارداری
• بهبود پرکاری با کاهش hCG: بیشتر به نفع نوع گذرا 

رنج پرکاری تیروئید در بارداری چقدر است؟ 

رنج طبیعی با توجه به سه ماهه بارداری و نوع آزمایش متفاوت است. محدوده‌های TSH و نکات مربوط به سایر آزمایش‌ها را در جدول زیر مشاهده می‌کنید: 

نکته: محدوده طبیعی آزمایش‌های تیروئید می‌تواند بر اساس روش آزمایش و رنج مرجع هر آزمایشگاه متفاوت باشد؛ بنابراین تفسیر نتایج باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.

آیا پرکاری تیروئید در بارداری خطرناک است؟ 

بله. پرکاری تیروئید می‌تواند عوارضی را برای مادر و جنین ایجاد کند. تشخیص به موقع و کنترل مناسب بیماری، می‌تواند این خطرات را کاهش دهد.

عوارض پرکاری تیروئید برای مادر

• فشار خون بالا و پره ‌اکلامپسی
• نارسایی قلبی
• آریتمی و ضربان نامنظم قلب
• جدا شدن زودرس جفت
• طوفان تیروئیدی در موارد شدید

عوارض پرکاری تیروئید برای جنین

• محدودیت رشد داخل رحمی
• وزن کم هنگام تولد
• زایمان زودرس
• مرده زایی
• پرکاری تیروئید جنین یا نوزاد

آیا پرکاری تیروئید باعث سقط جنین می‌شود؟ 

بله. پرکاری تیروئید در بارداری می‌تواند خطر سقط جنین را افزایش دهد، به خصوص اگر بیماری شدید یا کنترل نشده باشد. بنابراین، وجود پرکاری تیروئید به این معنا نیست که حتما سقط اتفاق می‌افتد؛ اما می‌تواند احتمال آن را بیشتر کند. 

درمان پرکاری تیروئید در بارداری چگونه است؟ 

روش درمان پرکاری تیروئید به علت و شدت بیماری بستگی دارد و می‌تواند شامل پیگیری، داروهای ضد تیروئید یا در برخی موارد جراحی باشد.

آیا پرکاری تیروئید خفیف در بارداری نیاز به درمان دارد؟

اگر افزایش هورمون‌های تیروئیدی خفیف و علائم ناچیز باشد، ممکن است با نظر پزشک بدون دارو و با پایش دقیق ادامه پیدا کند.

داروهای پرکاری تیروئید در بارداری

داروهای ضد تیروئید با کاهش تولید هورمون‌های تیروئیدی، به کنترل پرکاری تیروئید و جلوگیری از افزایش بیش از حد این هورمون‌ها کمک می‌کنند. انتخاب دارو و دوز مناسب به مرحله بارداری، شدت پرکاری تیروئید و شرایط مادر بستگی دارد.

پروپیل تیواوراسیل (PTU) در بارداری

معمولا برای سه ماهه اول بارداری است و باید با کمترین دوز موثر مصرف شود.

متی‌مازول در بارداری

متی‌مازول برای درمان پرکاری تیروئید استفاده می‌شود؛ اما مصرف آن در سه ماهه اول بارداری می‌تواند خطر برخی ناهنجاری‌های مادرزادی را افزایش دهد.

جراحی تیروئید در بارداری

اگر داروهای ضد تیروئید قابل استفاده یا موثر نباشند، جراحی می‌تواند گزینه جایگزین باشد. سه ماهه دوم زمان مناسب‌تری برای انجام جراحی است.

به نقل از سایت ncbi.nlm.nih.gov

جراحی برای بیمارانی که گواتر بزرگ دارند و باعث فشار روی بافت‌های اطراف می‌شود نیز یک گزینه است. برداشتن کامل یا بخشی از تیروئید را می‌توان در بارداری انجام داد، اما ترجیحا در سه ماهه دوم؛ یعنی زمانی که خطر از دست رفتن جنین و عوارض جراحی کمتر است.

Surgery is also an option for patients who have a large goiter causing compression issues. Total or subtotal thyroidectomy can be performed in pregnancy, preferably in the second trimester, when the risk of fetal loss and complications is lowest.

آیا ید رادیواکتیو در بارداری مجاز است؟

خیر. ید رادیواکتیو در بارداری ممنوع است، زیرا از جفت عبور کرده و می‌تواند به تیروئید جنین آسیب دائمی وارد کند.

مصرف قرص تیروئید در بارداری برای جنین ضرر دارد؟

قرص تیروئید همیشه برای جنین مضر نیست و در صورت نیاز، برای کنترل پرکاری تیروئید تجویز می‌شود. با این حال، برخی داروها به ویژه متی‌مازول در سه ماهه اول، می‌توانند بعضی ناهنجاری‌های مادرزادری را افزایش دهند. بنابراین، انتخاب دارو و دوز آن باید توسط پزشک و متناسب با مرحله بارداری انجام شود.

پرکاری تیروئید در سه ماهه اول بارداری 

پرکاری تیروئید در این دوران می‌تواند به بیماری گریوز یا افزایش hCG مربوط باشد. افزایش hCG، به ویژه در صورت تهوع و استفراغ شدید، معمولا باعث پرکاری موقت تیروئید می‌شود. البته، این نوع پرکاری معمولا با کاهش hCG نیز از بین می‌رود. 

پرکاری تیروئید در سه ماهه دوم و سوم بارداری

در سه ماهه دوم و سوم، پرکاری تیروئید همچنان باید تحت نظر پزشک کنترل شود. برای مثال، در ماه هشتم بارداری نیز در صورت نیاز به دارو، معمولا متی‌مازول گزینه ترجیحی است و دوز آن بر اساس آزمایش‌های تیروئید و شرایط مادر تنظیم می‌شود. 

مادر مبتلا به گریوز در بارداری به چه مراقبت‌هایی نیاز دارد؟ 

در بارداری، کنترل بیماری گریوز و بررسی احتمال تاثیر آنتی‌بادی‌های TRAb بر جنین اهمیت دارد. مراقبت‌های لازم شامل موارد زیر هستند:

• آزمایش منظم TSH و Free T4
• بررسی TRAb در اوایل بارداری
• تکرار TRAb در هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ در صورت افزایش اولیه
• سونوگرافی برای بررسی رشد و وضعیت تیروئید جنین در موارد پرخطر
• پایش ضربان قلب و علائم پرکاری تیروئید جنین در موارد افزایش قابل‌توجه TRAb

هر چند وقت یک بار باید تیروئید در بارداری آزمایش شود؟ 

در صورت ابتلا به پرکاری تیروئید و شروع یا تغییر دوز دارو، آزمایش‌های عملکرد تیروئید معمولا ماهی یک بار انجام می‌شوند. پس از پایدار شدن سطح هورمون‌ها، فاصله آزمایش‌ها می‌تواند بیشتر شود. زمان دقیق آزمایش را پزشک بر اساس وضعیت مادر تعیین می‌کند. 

برای پرکاری تیروئید در بارداری چه بخوریم و چه نخوریم؟ 

رژیم غذایی به تنهایی جایگزین درمان پرکاری تیروئید نیست؛ اما تغذیه متعادل می‌تواند به تامین نیازهای مادر و جنین کمک کند.

چه بخوریم؟

• غذاهای متنوع و متعادل، شامل پروتئین، غلات کامل، میوه و سبزیجات
• منابع کلسیم و ویتامین D مانند لبنیات
• آب و مایعات کافی

چه نخوریم؟

• مکمل‌های حاوی ید، مگر با تجویز پزشک
• مصرف زیاد نمک یددار
• فرآورده‌های حاوی ید بالا
• مصرف زیاد کافئین

پرکاری تیروئید بعد از زایمان چه می‌شود؟ 

پس از به دنیا آمدن نوزاد، احتمال پرکاری تیروئید بعد از زایمان و عود یا تشدید بیماری گریوز افزایش می‌یابد. همچنین ممکن است تیروئیدیت پس از زایمان ایجاد شود که ابتدا با پرکاری موقت تیروئید و سپس در برخی موارد با کم‌کاری همراه است. تشخیص علت پرکاری پس از زایمان برای انتخاب روش درمان مناسب اهمیت دارد.

پرکاری تیروئید در بارداری؛ مدیریت و مراقبت

پرکاری تیروئید در بارداری همیشه به معنی یک وضعیت خطرناک نیست، اما بی‌توجهی به آن می‌تواند احتمال عوارض را افزایش دهد. تشخیص علت پرکاری، تفسیر درست آزمایش‌ها و انتخاب درمان متناسب با مرحله بارداری اهمیت دارد. مصرف یا قطع خودسرانه داروهای ضدتیروئید توصیه نمی‌شود. پایش منظم مادر و جنین و تنظیم به موقع درمان، مهم‌ترین بخش مراقبت در این دوران هستند.

منابع

ncbi.nlm.nih.gov

thyroid.org

journals.sagepub.com