روزه در بارداری | شرایط روزه گرفتن در سه دوره بارداری

روزه گرفتن در سه ماهه اول بارداری، از نظر بسیاری از متخصصان ممنوع است زیرا رشد اندام‌های اصلی جنین در این ماه صورت می‌گیرد. در سه ماهه دوم، بسته به شرایط مادر و جنین، امکان روزه گرفتن وجود دارد. در سه ماهه آخر بارداری نیز به دلیل نزدیک شدن به زمان زایمان و نیاز به انرژی، از نظر اغلب متخصصان، مادر نباید روزه بگیرد. در ادامه، بیشتر در مورد روزه مادر در بارداری و نکات مهمی که در این زمینه باید در نظر داشته باشید، توضیح خواهیم داد.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

روزه گرفتن در بارداری واجب است؟

با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، یک سوال مهم برای افراد پیش می‌آید: آیا بارداری و شیردهی، با روزه گرفتن مغایرت دارد؟

در مجموع، روزه گرفتن در بارداری به موارد مختلفی مانند سطح سلامتی مادر و جنین، علائم احتمالی مادر و سن بارداری بستگی دارد. در مجموع، اولین اصل در زمینه‌ی روزه گرفتن در بارداری، این است که هیچ آسیبی به مادر و جنین وارد نشود. دین مبین اسلام نیز ذکر کرده است که هیچ ضرر و آسیبی در اسلام نیست و اگر امری مانند روزه گرفتن موجب هر ضرری برای فرد شود، این عمل بر او واجب نیست.

درست است که خطر روزه در بارداری بالاست اما در مواردی نیز مادران باردار بدون مشکل خاصی قادر به روزه گرفتن هستند. در ادامه، به بررسی ماه‌های ایمن جهت روزه گرفتن می‌پردازیم.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

روزه گرفتن در سه ماهه اول بارداری

روزه گرفتن در اوایل بارداری، با خطرات جدی برای جنین و مشکلاتی برای مادر همراه است. به همین دلیل روزه در سه ماهه اول بارداری به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود؛ اما دلیل این ممنوعیت چیست؟

در سه ماهه اول بارداری، مغز جنین به‌طور مداوم، به مواد قندی و گلوکز نیاز دارد تا بتواند رشد کند و مسیرهای عصبی مورد نیاز را تشکیل دهد. این گلوکز از خون مادر تامین می‌شود. به همین دلیل، روزه‌داری با کاهش قند خون مادر، اثرات جبران‌ناپذیری روی مغز جنین خواهد گذاشت. 

از طرفی در گرسنگی‌های طولانی، قند به بدن ما نمی‌رسد. پس بدن ما برای تامین انرژی مورد نیاز خود، شروع به سوزاندن سلول‌های چربی می‌کند. این فرایند با تولید موادی به نام مواد کتونی همراه است. کتون‌ها از دسته مواد مضر برای جنین هستند و می‌توانند پس از عبور از جفت، ظرفیت رشد مغزی و یادگیری کودک در آینده را تحت تاثیر قرار دهند. 

این دو مورد، از مهم‌ترین دلایل منع روزه‌داری در سه ماهه اول بارداری هستند. البته دلایل دیگری نیز وجود دارند که ما به بیان مهم‌ترین آن‌ها بسنده کردیم.

روزه گرفتن در سه ماهه دوم بارداری

روزه گرفتن در این دوران، ارتباط مستقیمی با میزان سلامت مادر و جنین دارد. اگر مادر در این دوران در سلامت کامل به سر ببرد، می‌تواند با رعایت اصول تغذیه و سبک زندگی، در سه ماهه دوم بارداری روزه بگیرد. 

اگر شما در این دوران روزه می‌گیرید، باید از ساعت 12 ظهر تا 20، کتون ادرار خود را توسط نوارهای مخصوص چک کنید. اگر کتون ادرار شما افزایش یافته بود، باید روزه‌ی خود را افطار کنید. اهمیت این موضوع در ساعات ابتدایی عصر بیشتر است زیرا در ساعات نزدیک غروب و شب، مقدار کتون ادرار به‌طور طبیعی مقداری افزایش می‌یابد.

در ادامه خواهیم گفت که در چه صورتی روزه گرفتن در بارداری ممنوع و مضر است.

روزه گرفتن در سه ماهه سوم بارداری

در مورد روزه گرفتن در سه ماه اخر بارداری شرایط متفاوت است. در سه ماهه سوم بارداری، مادر به زایمان نزدیک می‌شود و نیاز به ذخیره انرژی و آمادگی برای زایمان دارد. این موضوع موجب می‌شود که پزشکان روزه گرفتن در سه ماهه سوم را توصیه نکنند. ممکن است در اوایل سه ماهه سوم، مادرانی که از هر نظر سالم هستند، بتوانند روزه بگیرند اما پس از هفته 36 و نزدیک به زمان زایمان، روزه گرفتن ممنوع است.

روزه گرفتن در دوران شیردهی

روزه گرفتن در این دوران نیز تحت شرایط خاصی مجاز است و در بسیاری از موارد، مادران باردار بهتر است در دوران شیردهی روزه نگیرند. در مقاله روزه گرفتن در شیردهی، به بررسی این موضوع پرداخته‌ایم.

در چه شرایطی روزه باید افطار شود؟

گفتیم که مادران باردار، در شرایط خاصی قادر به روزه گرفتن هستند اما حفظ روزه نیز همواره امکان‌پذیر نیست. اگر هر یک از موارد زیر شامل حال شما می‌شود، نباید روزه بگیرید یا در صورت روزه بودن، باید روزه خود را به سرعت افطار کنید.

• ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت بارداری، کم‌خونی، فشار خون بارداری و سایر بیماری‌های مزمن
• کاهش وزن یا وزن نگرفتن کافی مادر
• کاهش حرکات جنین در رحم 
• ایجاد انقباضاتی همانند انقباضات دهانۀ رحم هنگام زایمان
• احساس سرگیجه، سردرد و ضعف که با استراحت خوب نشده و ماندگار باشد.
• علائم کم‌آبی بدن مانند تشنگی، دفع کم ادرار و رنگ تیرۀ ادرار
• ادرار بدبو که می‌تواند نشانۀ دفع کتون باشد.
• تب، درد بدن و بی‌حالی
• ایجاد یا تشدید حالت تهوع 

روزه گرفتن در بارداری و نکات تغذیه ای ضروری

• اگر تمایل به روزه گرفتن در بارداری دارید، حتماً در این زمینه با پزشک خود مشورت کنید. روزه زن باردار از نظر پزشکی در بیشتر موارد ممنوع است.
• در صورتی که اقدام به روزه گرفتن در بارداری می‌کنید، حتماً جهت دریافت رژیم تغذیه‌ای مناسب ماه رمضان، به متخصص تغذیه مراجعه فرمایید.
• تغذیه شما در فاصله بین افطار و سحر بسیار مهم است. پس در این دوران، مقدار کافی غذا را دریافت کنید و استراحت کافی داشته باشید.
• سعی کنید در وعده افطار، از مصرف مواد قندی مانند زولبیا و بامیه، خرما و کشمش بپرهیزید. قند موجود در این مواد، ممکن است برای شما و جنین مشکل‌ساز شود. البته می‌توانید به صورت محدود، مثلاً هفته‌ای یک بار، مقدار کمی از این مواد مصرف کنید.

* مقاله بامیه در بارداری را مطالعه کنید.

• مصرف مایعات کافی، شما را از کم‌آبی در طول روز و خطرات آن حفظ می‌کند. 
• روزه گرفتن در فصل زمستان راحت‌تر از تابستان بوده و خطر کمتری شما و نوزادتان را تهدید می‌کند.
• در صورت روزه گرفتن در بارداری، بهتر است قند خون شما به‌طور مرتب چک شود. 
• سعی کنید قبل از شروع ماه رمضان، مصرف کافئین را به حداقل برسانید تا عوارضی مانند سردرد در این دوران به حداقل برسد.
• اگر شاغل هستید، با مدیر و رئیس خود صحبت کنید تا زمان بیشتری را جهت استراحت و تجدید قوا در اختیارتان قرار دهد و از همکاران بخواهید تا شرایط و محیط مناسبی را برای شما فراهم کنند.
• اگر علائم خطر ذکر شده در قسمت قبل برای شما ایجاد شد، روزه خود را افطار کنید.
• از فعالیت و کار شدید به خصوص در طول زمان روزه‌داری بپرهیزید.
• افزایش مقدار مشخصی وزن برای شما ضروری است. در صورت کاهش وزن، موضوع را به اطلاع پزشک خود برسانید.
• سعی کنید وعده‌های غذایی خود را بین سحر و افطار پخش کنید و شام خود را حذف نکنید. همچنین جهت جلوگیری از مشکلات گوارشی، از مصرف وعده‌های سنگین قبل از خواب بپرهیزید.
• وعده سحری مهم‌ترین وعده غذایی در دوران روزه‌داری است. هرگز سحری را حذف نکنید.
• بهتر است در وعده سحری، از موادی مانند فیبر، قندهای پیچیده و غلات سبوس‌دار، حبوبات، آجیل بدون نمک، میوه و سبزی تازه استفاده کنید تا انرژی و آب مورد نیاز شما در طول روز تامین شود.
• در وعده افطار خود، موادی مانند قندهای متعادل، شیر، آبمیوه، سالاد و سبزی، سوپ رقیق‌شده و پروتئین کافی را بگنجانید.
• سعی کنید وعده شام شما متشکل از پروتئین کافی، قندهایی مانند برنج قهوه‌ای، غلات کامل و نان کامل، سبزی کافی، مغزها و دانه‌های مفید باشد.
• جهت تامین قند خون خود می‌توانید از سالاد میوه، قندهای طبیعی مانند عسل و انواع شیره به مقدار مناسب استفاده کنید.
• مصرف آش و حلیم منع خاصی ندارد اما باید عاری از روغن و چربی زیاد باشد. همچنین سعی کنید از مصرف مواد چرب و سرخ‌شده در این دوران بپرهیزید.
• مصرف مکمل‌های لازم در هنگام روزه گرفتن در بارداری، باید جدی گرفته شود.

کلام آخر

ما در این قسمت سعی کردیم توصیه‌های غذایی ضروری جهت روزه گرفتن در بارداری را ذکر کنیم اما این موارد جای نظر تخصصی کارشناس تغذیه و پزشک متخصص را نمی‌گیرند.