راهنمای کامل سه ماهه دوم بارداری + مراقبت‌های لازم، بایدها و نبایدها

اگر وارد سه ماهه دوم بارداری شده‌اید، احتمالا هم خوشحالید که از روزهای سخت تهوع و خستگی شدید فاصله گرفته‌اید، هم درباره تغییرات تازه بدن و رشد جنین سوال‌های زیادی دارید. سه ماهه دوم بارداری معمولا از هفته ۱۴ شروع می‌شود و تا پایان هفته ۲۷ ادامه دارد. دوره‌ای که شکم مادر واضح‌تر بزرگ می‌شود، وزن او افزایش پیدا کرده و بسیاری از مادران برای اولین‌بار حرکت‌های جنین را احساس می‌کنند. در همین زمان، رشد جنین سرعت می‌گیرد و آزمایش‌ها، سونوگرافی‌ها، تغذیه، خواب و مراقبت‌های روزانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در این مقاله از مجله سلامت گهواره یک راهنمای کلی درباره سه ماهه دوم بارداری ارائه شده است.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

تغییرات بدن مادر در سه ماهه دوم بارداری

در سه ماهه دوم بارداری که با پایان هفته سیزدهم بارداری شروع می‌شود، بسیاری از مادران احساس می‌کنند بدنشان کمی با بارداری سازگارتر شده است. تهوع و خستگی شدید کمتر شده، اما هم‌زمان شکم و سینه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و رحم برای رشد جنین فضای بیشتری باز می‌کند. در این دوره ممکن است مادر درد خفیف کمر، کشیدگی یا درد کنار شکم، گرفتگی پا، نفخ، سوزش سر دل، سردرد یا گرفتگی بینی را تجربه کند. بعضی مادران هم از حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲، اولین حرکت‌های جنین را به شکل لرزش یا ضربه‌های آرام احساس می‌کنند.

تغییرات ظاهری هم در سه‌ماهه دوم بیشتر دیده می‌شود. ممکن است ترک‌های پوستی روی شکم، سینه یا ران‌ها ظاهر شوند، پوست بعضی نواحی تیره‌تر شود یا خط تیره‌ای از ناف تا پایین شکم ایجاد شود. در برخی مادران، لثه‌ها حساس‌تر می‌شوند و هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کنند. افزایش وزن، تغییر فرم بدن و سنگین‌تر شدن شکم هم طبیعی است، اما اگر درد شدید، خونریزی، تب، سردرد شدید، تاری دید، تورم ناگهانی یا کاهش حرکت جنین وجود داشت، مادر باید با پزشک تماس بگیرد.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

علائم شایع سه ماهه دوم بارداری

در سه ماهه دوم بارداری، بسیاری از علائم آزاردهنده سه‌ماهه اول کمتر می‌شوند. اما بدن مادر همچنان در حال تغییر است و نشانه‌های تازه‌ای ظاهر می‌شود. آشنایی با این علائم کمک می‌کند مادر تغییرات طبیعی بدنش را بهتر بشناسد و در صورت مشاهده نشانه‌های غیرعادی، زودتر با پزشک مشورت کند.

درد واژن در سه ماهه دوم بارداری 

درد واژن یا احساس تیر کشیدن در ناحیه لگن و کشاله ران ممکن است در سه‌ماهه دوم به‌دلیل رشد رحم و کشیده شدن رباط‌های اطراف آن احساس شود. این درد معمولا کوتاه‌مدت است و با تغییر وضعیت، بلند شدن ناگهانی یا راه رفتن بیشتر خودش را نشان می‌دهد. با این حال، اگر درد شدید، مداوم یا همراه با خونریزی، تب، ترشح بدبو یا انقباضات منظم باشد، باید حتما با پزشک تماس گرفت.

تپش قلب در سه ماهه دوم بارداری

در بارداری، بدن خون بیشتری پمپاژ کرده و قلب کمی بیشتر از قبل کار می‌کند. به همین دلیل بعضی مادران گاهی تپش قلب یا ضربان تندتر قلب را احساس می‌کنند. این حالت اگر کوتاه و خفیف باشد، همیشه نگران‌کننده نیست. اما تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش، سرگیجه شدید یا ضربان نامنظم باید جدی گرفته شود.

طبق اطلاعات منتشرشده در acog

زنان بارداری که فشار خون بالا دارند، بیشتر در معرض مشکلات قلبی در حین یا بعد از زایمان هستند.

Pregnant women with high blood pressure are more likely to have heart problems during or after delivery.  

کاهش تهوع و استفراغ

برای بسیاری از مادران، سه‌ماهه دوم دوره‌ای آرام‌تر از نظر تهوع است. تهوع و استفراغی که در هفته‌های اول آزاردهنده بود، ممکن است کم‌کم کمتر شود یا کاملا از بین برود. همین موضوع باعث می‌شود مادر راحت‌تر غذا بخورد و انرژی بیشتری داشته باشد. 

افزایش انرژی و کاهش خستگی

در سه‌ماهه دوم، خیلی از مادران احساس می‌کنند توان و انرژی بیشتری دارند. بدن تا حدی با تغییرات هورمونی سازگار شده و تهوع و خواب‌آلودگی شدید ممکن است کمتر شود. البته این به معنی نادیده گرفتن استراحت نیست؛ بدن هنوز در حال رشد دادن جنین است و به خواب، تغذیه مناسب و آرامش نیاز دارد. 

بزرگ شدن شکم و افزایش وزن

با رشد رحم و جنین، شکم در سه‌ماهه دوم واضح‌تر از قبل بزرگ می‌شود و لباس‌ها ممکن است تنگ‌تر شوند. سینه‌ها هم همچنان بزرگ‌تر و سنگین‌تر می‌شوند. افزایش وزن در این دوره طبیعی است، اما میزان آن برای همه مادران یکسان نیست و به وزن قبل از بارداری، تغذیه و شرایط بدنی بستگی دارد. بهتر است مادر درباره روند وزن‌گیری مناسب با پزشک صحبت کند.

احساس حرکات جنین

یکی از شیرین‌ترین اتفاق‌های سه ماهه دوم بارداری، احساس اولین حرکت‌های جنین است. بعضی مادران آن را شبیه لرزش، قل‌قل، بال زدن پروانه یا ضربه‌های خیلی آرام توصیف می‌کنند. این حرکت‌ها معمولا در ابتدا نامنظم و خفیف هستند و با بزرگ‌تر شدن جنین واضح‌تر می‌شوند. 

درد خفیف زیر شکم یا کشش رباط‌ها

درد خفیف زیر شکم یا کنار شکم در سه‌ماهه دوم اغلب به کشیده شدن رباط‌هایی مربوط است که از رحم حمایت می‌کنند. این درد ممکن است هنگام تغییر وضعیت، عطسه، سرفه یا بلند شدن ناگهانی بیشتر شود و معمولا کوتاه و گذرا است.

کمردرد

کمردرد در سه ماهه دوم بارداری بسیار شایع است. با بزرگ شدن شکم، مرکز تعادل بدن تغییر کرده و عضلات کمر فشار بیشتری تحمل می‌کنند. تغییرات هورمونی هم می‌تواند روی مفاصل و رباط‌ها اثر بگذارد. ایستادن طولانی، کفش نامناسب یا نشستن بد، درد را بیشتر می‌کند. 

تغییرات پوستی؛ تیرگی پوست و خط تیره شکم

در سه‌ماهه دوم ممکن است بعضی نواحی پوست تیره‌تر شوند. مثلا اطراف نوک سینه، صورت یا خطی که از ناف به سمت پایین شکم می‌آید. این خط تیره به تغییرات هورمونی بارداری مربوط است. ترک‌های پوستی هم ممکن است روی شکم، سینه‌ها یا ران‌ها ظاهر شوند. این تغییرات برای بسیاری از مادران طبیعی است و معمولا بعد از زایمان کم‌رنگ‌تر می‌شود.

افزایش ترشحات واژن

افزایش ترشحات واژن در بارداری به‌ویژه ترشحات سفید یا شیری‌رنگ، رقیق و بدون بوی بد می‌تواند طبیعی باشد. بدن در بارداری برای محافظت بیشتر از واژن، ترشحات بیشتری تولید می‌کند.

گرفتگی عضلات پا

گرفتگی عضلات پا، به‌خصوص در ساق پا، در سه ماهه دوم و ادامه بارداری شایع است. این گرفتگی‌ها ممکن است شب‌ها بیشتر احساس شوند و خواب مادر را به هم بزنند. کشش آرام عضله، نوشیدن آب کافی و حرکت دادن پاها می‌تواند برای بعضی مادران کمک‌کننده باشد.

سوزش سر دل یا سوءهاضمه

سوزش سر دل و سوءهاضمه در سه‌ماهه دوم ممکن است بیشتر شود، چون تغییرات هورمونی و بزرگ شدن رحم روی دستگاه گوارش اثر می‌گذارند. مادر ممکن است بعد از غذا احساس سنگینی، ترش کردن یا سوزش پشت جناغ داشته باشد. 

یبوست

یبوست در بارداری بسیار رایج است و می‌تواند با نفخ، دل‌درد خفیف و احساس سنگینی همراه شود. کندتر شدن حرکت روده‌ها، تغییرات هورمونی، کاهش فعالیت یا مصرف بعضی مکمل‌ها مثل آهن ممکن است در آن نقش داشته باشد. 

خون‌ریزی خفیف لثه یا بینی

در بارداری، افزایش جریان خون و تغییرات هورمونی لثه‌ها و مخاط بینی را حساس‌تر می‌کند. به همین دلیل بعضی مادران هنگام مسواک زدن، خون‌ریزی خفیف لثه یا گاهی خون‌دماغ را تجربه می‌کنند. مسواک نرم، نخ دندان ملایم و مراجعه منظم به دندان‌پزشک می‌تواند این شرایط را کنترل کند. 

تورم خفیف دست‌ها و پاها

تورم خفیف پاها، مچ‌ها یا دست‌ها ممکن است در سه ماهه دوم بارداری شروع شود. این تورم معمولا به تغییرات گردش خون و نگه‌داشتن مایعات در بدن مربوط است. استراحت، بالا گذاشتن پاها و نوشیدن آب کافی برای بهبود این شرایط مفید هستند.

تغییرات خلق‌وخو

سه ماهه دوم بارداری معمولا برای بعضی مادران آرام‌تر از سه‌ماهه اول است، اما تغییرات خلق‌وخو همچنان ممکن است ادامه داشته باشد. نگرانی درباره سلامت جنین، تغییر شکل بدن، خواب، کار، زایمان یا مسئولیت مادر شدن می‌تواند احساسات مادر را بالا و پایین کند. اگر غم، اضطراب، بی‌قراری یا ناامیدی طولانی‌مدت شد و زندگی روزمره را تحت تاثیر قرار داد، بهتر است مادر به متخصص مراجعه کند.

افزایش اشتها

با کمتر شدن تهوع و رشد بیشتر جنین، اشتهای مادر در سه‌ماهه دوم بیشتر می‌شود. این افزایش اشتها طبیعی است، اما بهتر است با غذاهای مغذی مثل پروتئین کاملا پخته، غلات کامل، میوه، سبزیجات، لبنیات پاستوریزه و مغزها پاسخ داده شود. پرخوری با غذاهای کم‌ارزش باعث افزایش وزن بیش از حد می‌شود. 

علائم خطر در سه ماهه دوم بارداری

در سه‌ماهه دوم، بسیاری از تغییرات بدن طبیعی هستند؛ اما بعضی علائم می‌توانند نشانه نیاز به بررسی فوری باشند. اگر مادر هرکدام از علائم زیر و خطرات سه ماهه دوم بارداری را تجربه کرد، بهتر است بدون خوددرمانی با پزشک تماس بگیرد.

• خونریزی واژینال: هر نوع خونریزی در سه‌ماهه دوم باید جدی گرفته شود؛ مخصوصا اگر زیاد باشد، با درد شکم همراه شود یا لخته دیده شود.
• درد شدید یا مداوم شکم: دردهای خفیف کششی ممکن است طبیعی باشند، اما درد شدید، یک‌طرفه، مداوم یا همراه با تب، خونریزی یا ضعف نیاز به بررسی دارد.
• نشت مایع از واژن: خروج ناگهانی یا مداوم مایع شفاف از واژن نشانه پارگی کیسه آب بوده و باید سریع پیگیری شود.
• انقباضات منظم یا فشار لگنی: سفت شدن منظم شکم، درد شبیه قاعدگی، فشار پایین شکم یا کمر درد مداوم می‌تواند از علائم زایمان زودرس باشد.
• کاهش یا قطع حرکات جنین: اگر مادر قبلا حرکت جنین را احساس می‌کرده و ناگهان حرکات کمتر یا قطع شده، باید با پزشک مشورت کند.
• سردرد شدید یا مداوم: سردردی که بهتر نمی‌شود، بدتر می‌شود یا با تاری دید، سرگیجه یا ورم همراه است، می‌تواند نشانه مشکل جدی مثل فشار خون بالا باشد.
• تاری دید یا اختلال بینایی: دیدن لکه‌های نورانی، تاری دید یا تغییر ناگهانی بینایی در بارداری طبیعی محسوب نمی‌شود و نیاز به بررسی دارد.
• تورم ناگهانی صورت، دست‌ها یا پاها: تورم خفیف پاها شایع است. اما تورم شدید و ناگهانی، به‌خصوص در صورت و دست‌ها می‌تواند هشداردهنده باشد.
• تب یا لرز: تب در بارداری می‌تواند نشانه عفونت باشد. اگر دمای بدن بالا رفت یا تب با درد، ترشح غیرطبیعی یا بی‌حالی همراه شد، باید پیگیری شود.
• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا غش: تنگی نفس شدید، درد سینه، ضربان قلب نامنظم، غش یا سرگیجه شدید می‌تواند خطرناک باشد و نیاز به مراقبت فوری دارد.
• درد، قرمزی یا تورم یک پا: درد و تورم یک‌طرفه پا، به‌خصوص اگر با گرمی یا قرمزی پوست همراه باشد، می‌تواند نشانه لخته خون باشد.
• استفراغ شدید یا ناتوانی در نگه داشتن مایعات: اگر مادر نمی‌تواند آب و غذا را نگه دارد یا دچار ضعف و کم‌آبی شده، باید با پزشک تماس بگیرد.
• ترشحات بدبو، زرد، سبز یا همراه با خارش و سوزش: تغییر غیرطبیعی ترشحات واژن ممکن است نشانه عفونت باشد و نیاز به تشخیص و درمان پزشکی دارد.
• غم، اضطراب شدید یا افکار آسیب به خود: ناراحتی‌های روحی در بارداری مهم هستند. اگر مادر احساس ناامیدی شدید، اضطراب مداوم یا افکار آسیب به خود دارد، باید فوری کمک تخصصی دریافت کند.

رشد و تغییرات جنین در سه‌ماهه دوم بارداری

در سه ماهه دوم بارداری، رشد جنین سرعت بیشتری می‌گیرد و بسیاری از اندام‌ها و توانایی‌های او کامل‌تر می‌شوند. در این دوره، مادر ممکن است برای اولین‌بار حرکت‌های جنین را احساس کند و در سونوگرافی، شکل بدن و اجزای صورت جنین واضح‌تر دیده شود.

• رشد سریع‌تر بدن و بزرگ‌تر شدن اندازه جنین
• واضح‌تر شدن صورت، چشم‌ها، گوش‌ها و اندام‌ها
• رشد مو، ابرو و مژه‌ها
• شروع تشکیل اثر انگشت
• قوی‌تر شدن استخوان‌ها و عضلات
• شروع حرکت‌های فعال‌تر جنین
• قابل احساس شدن حرکات جنین توسط مادر
• رشد شنوایی و واکنش به صداها
• شروع بلعیدن مایع آمنیوتیک
• فعالیت بیشتر دستگاه گوارش و کلیه‌ها
• رشد پوست و پوشیده شدن آن با لایه محافظ
• کامل‌تر شدن اندام‌های تناسلی
• امکان تشخیص جنسیت در سونوگرافی، در صورت مناسب بودن وضعیت جنین

هفته‌های مهم در سه ماهه دوم بارداری

سه ماهه دوم بارداری، یعنی از هفته ۱۴ تا پایان هفته ۲۷ که آغاز سه ماهه سوم بارداری است، طول می‌کشد. این سه ماهه از نظر رشد جنین، شروع حرکات، سونوگرافی و مراقبت‌های پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

• هفته‌های ۱۴ تا ۱۶: سه‌ماهه دوم از این بازه شروع می‌شود و بسیاری از مادران کم‌کم کاهش تهوع و افزایش انرژی را تجربه می‌کنند. در جنین، گردن مشخص‌تر می‌شود، استخوان‌ها محکم‌تر می‌شوند، اندام‌ها رشد بیشتری پیدا می‌کنند و حرکات بدن هماهنگ‌تر می‌شود. در این هفته‌ها هنوز ممکن است مادر حرکت جنین را احساس نکند، اما جنین فعال‌تر از قبل است.
• هفته‌های ۱۷ تا ۲۰: در این بازه، رشد جنین سرعت بیشتری می‌گیرد و مادر ممکن است برای اولین‌بار حرکت‌های خفیف او را احساس کند. حرکاتی که گاهی شبیه لرزش، قل‌قل یا ضربه‌های آرام هستند. حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ معمولا زمان مهمی برای سونوگرافی آنومالی یا بررسی دقیق ساختار بدن جنین است. در این سونوگرافی، رشد اندام‌ها، مغز، قلب، ستون فقرات و سایر بخش‌های مهم بررسی می‌شود.
• هفته‌های ۲۱ تا ۲۴: در این هفته‌ها، حرکات جنین واضح‌تر می‌شود و مادر بیشتر متوجه الگوی حرکت او می‌شود. شنوایی جنین کامل‌تر شدهو ممکن است به صداها واکنش نشان دهد. پوست هنوز نازک است، اما به‌تدریج لایه‌های محافظ روی پوست شکل می‌گیرند. 
• هفته‌های ۲۵ تا ۲۷: این بازه، بخش پایانی سه‌ماهه دوم است. جنین رشد بیشتری پیدا می‌کند، عضلات قوی‌تر می‌شوند و حرکات او محسوس‌تر و منظم‌تر به نظر می‌رسد. ریه‌ها و سیستم عصبی همچنان در حال تکامل هستند، اما هنوز برای کامل شدن به زمان نیاز دارند. در این هفته‌ها، مراقبت‌های بارداری، بررسی فشار خون، وزن، علائم هشدار و آمادگی برای ورود به سه‌ماهه سوم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

سونوگرافی‌ها و آزمایش‌های ضروری سه ماهه دوم بارداری

در سه ماهه دوم بارداری، سونوگرافی و آزمایش های سه ماهه دوم بارداری برای بررسی رشد جنین، سلامت مادر، احتمال بعضی ناهنجاری‌ها و مشکلاتی مثل دیابت بارداری انجام می‌شوند. زمان و نوع این بررسی‌ها ممکن است با توجه به سن بارداری، نتیجه آزمایش‌های قبلی، سابقه پزشکی مادر و نظر پزشک متفاوت باشد.

• سونوگرافی آنومالی یا سونوگرافی تفصیلی: این سونوگرافی معمولا حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود و در آن ساختارهای مهم بدن جنین مثل مغز، قلب، ستون فقرات، اندام‌ها، کلیه‌ها، جفت و مایع آمنیوتیک بررسی می‌شود. این سونوگرافی یکی از مهم‌ترین بررسی‌های سه‌ماهه دوم است.
• غربالگری سه ماهه دوم بارداری: اگر مادر غربالگری سه‌ماهه اول را انجام نداده باشد یا هر زمان که پزشک لازم بداند، ممکن است غربالگری سه‌ماهه دوم با آزمایش خون پیشنهاد شود. این تست‌ها احتمال بعضی اختلالات کروموزومی یا نقایص لوله عصبی را بررسی می‌کنند. اما نتیجه آن‌ها تشخیص قطعی نیست.
• آزمایش خون سه ماهه دوم بارداری: این آزمایش ممکن است برای بررسی کم‌خونی، وضعیت Rh، بعضی عفونت‌ها یا پیگیری نتایج قبلی انجام شود. اینکه مادر در آزمایش سه ماهه دوم بارداری ناشتا باشد یا نه؛ باید توسط پزشک تعیین شود.
• آزمایش دیابت بارداری: این آزمایش معمولا بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود و برای بررسی قند خون و احتمال دیابت بارداری لازم است.
• آزمایش ادرار: در ویزیت‌های بارداری ممکن است ادرار از نظر عفونت، پروتئین یا قند بررسی شود. وجود بعضی تغییرات در ادرار می‌تواند به پزشک برای تشخیص زودهنگام عفونت ادراری، دیابت بارداری یا مشکلات فشار خون کمک کند.
• اندازه‌گیری فشار خون، وزن و رشد رحم: در ویزیت‌های سه ماهه دوم بارداری، پزشک معمولا فشار خون، وزن و رشد رحم را بررسی می‌کند. این بررسی‌ها ساده‌اند، اما برای پیگیری سلامت مادر و رشد مناسب جنین اهمیت زیادی دارند.
• آمنیوسنتز در صورت نیاز: آمنیوسنتز آزمایشی روتین برای همه مادران نیست، اما اگر نتیجه غربالگری پرخطر باشد یا پزشک به دلیل خاصی نیاز به بررسی دقیق‌تر ببیند، ممکن است پیشنهاد شود. این آزمایش می‌تواند به تشخیص بعضی مشکلات ژنتیکی کمک کند.

تغذیه مناسب در سه‌ماهه دوم بارداری (در سه ماه دوم بارداری چی بخوریم؟)

در سه ماهه دوم بارداری، بدن مادر به انرژی و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. چون جنین سریع‌تر رشد می‌کند و وزن مادر هم به‌تدریج افزایش می‌یابد. بهتر است برنامه غذایی روزانه شامل سبزیجات تازه، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، گوشت کم‌چرب کاملا پخته، مرغ، تخم‌مرغ کاملا پخته، ماهی‌های کم‌جیوه، لبنیات پاستوریزه، مغزها و آب کافی باشد. مصرف غذاهای سرشار از آهن، کلسیم، پروتئین، فولات و ویتامین D در این دوره اهمیت زیادی دارد. اگر مادر گیاه‌خوار است، کم‌خونی دارد یا اشتهایش تغییر کرده، بهتر است درباره رژیم غذایی مناسب با پزشک مشورت کند.

برای تغذیه مناسب در سه ماه دوم بارداری، بهتر است مادر به جای زیاد خوردن، روی کیفیت غذا تمرکز کند. وعده‌های کوچک‌تر و منظم می‌توانند به کنترل سوزش سر دل، نفخ و گرسنگی کمک کنند. نان و برنج سبوس‌دار، جو دوسر، عدس، لوبیا، اسفناج، ماست پاستوریزه، پنیر پاستوریزه، آجیل، میوه‌های تازه و پروتئین‌های سالم انتخاب‌های خوبی هستند.

برای جلوگیری از مسمومیت غذایی، این غذاها انتخاب‌های ایمن‌تری هستند. دلیلش این است که برخی غذاها مانند گوشت و تخم‌مرغ نیم‌پز، میوه‌ها و سبزیجات نشسته و شیر غیرپاستوریزه بیشتر با بیماری‌های ناشی از غذا مرتبط هستند.

طبق مقاله منتشر شده در cdc

زنان باردار 10 برابر بیشتر در معرض ابتلا به عفونت لیستریا هستند.

Pregnant women are 10 times more likely to get a Listeria infection.

ویتامین‌ها و مکمل‌های ضروری در سه‌ماهه دوم

مادر قبل از مصرف مکمل های سه ماهه دوم بارداری بهتر است با پزشک مشورت کند؛ چون مقدار موردنیاز به رژیم غذایی، آزمایش خون، شرایط بدنی و سابقه بارداری او بستگی دارد.

ممنوعات سه ماهه دوم بارداری

در سه‌ماهه دوم بارداری، مادر معمولا انرژی بیشتری نسبت به سه‌ماهه اول دارد؛ اما این به معنی بی‌احتیاطی نیست و بدن مادر به مراقبت دقیق‌تری نیاز دارد. ممنوعات سه ماهه دوم بارداری شامل موارد زیر هستند:

• انجام ورزش‌های پرفشار یا پرخطر: با بزرگ‌تر شدن شکم و تغییر مرکز تعادل بدن، احتمال زمین خوردن بیشتر می‌شود. ورزش‌هایی که خطر ضربه به شکم، افتادن، برخورد شدید یا فشار زیاد دارند، برای این دوره مناسب نیستند.
• ایستادن طولانی بدون استراحت: در سه‌ماهه دوم، وزن رحم و فشار روی پاها بیشتر می‌شود. ایستادن طولانی می‌تواند کمردرد، ورم پاها، احساس سنگینی و خستگی را بیشتر کند. بهتر است مادر بین فعالیت‌ها استراحت کند.
• مصرف خودسرانه دارو برای کمردرد، سردرد یا سوزش سر دل: در سه‌ماهه دوم ممکن است کمردرد، سردرد یا سوءهاضمه بیشتر شود. اما مادر نباید برای کنترل این علائم خودسرانه مسکن، ضداسید، داروی گیاهی یا مکمل مصرف کند.
• نادیده گرفتن علائم عفونت ادراری یا واژینال: تکرر ادرار، ترشحات بیشتر یا کمی ناراحتی ممکن است در بارداری دیده شود. اما سوزش ادرار، تب، درد پهلو، ترشح بدبو، خارش یا درد واژن باید توسط پزشک بررسی شود.
• مصرف غذاهای آماده سرد بدون اطمینان از سلامت آن‌ها: در سه‌ماهه دوم اشتها معمولا بیشتر می‌شود. اما غذاهای سرد آماده، سالادهای مانده، گوشت‌های فرآوری‌شده سرد یا غذاهایی که درست نگهداری نشده‌اند، می‌توانند خطر آلودگی غذایی داشته باشند.
• خوردن غذاهای خام یا نیم‌پز به بهانه ویار یا افزایش اشتها: با افزایش اشتها در سه‌ماهه دوم، مادر باید بیشتر مراقب انتخاب غذا باشد. تخم‌مرغ، گوشت، مرغ، ماهی و غذاهای دریایی باید کاملا پخته باشند تا خطر عفونت کمتر شود.
• مصرف زیاد ماهی‌های پرجیوه یا حذف کامل ماهی بدون جایگزین مناسب: ماهی‌های پرجیوه برای رشد سیستم عصبی جنین مناسب نیستند؛ اما حذف کامل ماهی هم همیشه بهترین راه نیست. بهتر است مادر از ماهی‌های کم‌جیوه و کاملا پخته، طبق توصیه پزشک استفاده کند.
• مصرف زیاد کافئین برای جبران خستگی: اگرچه خستگی در سه‌ماهه دوم معمولا کمتر می‌شود، بعضی مادران هنوز برای سرحال ماندن سراغ چای، قهوه یا نوشابه می‌روند. مصرف کافئین باید محدود بماند و از مقدار توصیه‌شده بیشتر نشود.
• قرار گرفتن طولانی در گرمای زیاد یا کم‌آبی بدن: در این دوره حجم خون و نیاز بدن به مایعات بیشتر می‌شود. گرمای زیاد، ورزش سنگین یا ننوشیدن آب کافی می‌تواند باعث ضعف، سرگیجه یا تشدید گرفتگی عضلات پا شود.
• به تعویق انداختن ویزیت‌ها، آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های سه‌ماهه دوم: سه‌ماهه دوم زمان مهمی برای بررسی رشد جنین، سونوگرافی آنومالی، آزمایش‌های خون و بررسی دیابت بارداری است. عقب انداختن مراقبت‌ها می‌تواند تشخیص زودهنگام بعضی مشکلات را سخت‌تر کند.

مسافرت در سه ماهه دوم بارداری

مسافرت در سه ماهه دوم بارداری برای بسیاری از مادران، در صورت تایید پزشک امکان‌پذیر است و حتی گاهی راحت‌تر از سه ماهه اول بارداری است. چون تهوع و خستگی کاهش یافته است. با این حال، مادر باید قبل از سفرهای طولانی، سفر هوایی یا رفتن به مناطق دور از مراکز درمانی با پزشک مشورت کند. در مسیر، نوشیدن آب کافی، حرکت دادن پاها، استراحت منظم، بستن کمربند ایمنی از زیر شکم و همراه داشتن مدارک بارداری اهمیت دارد. 

خوابیدن در سه ماهه دوم بارداری

در سه‌ماهه دوم بارداری، با بزرگ‌تر شدن شکم و رحم، خوابیدن ممکن است کمی سخت‌تر شود. بسیاری از منابع پزشکی توصیه می‌کنند مادر از این دوره به‌تدریج به خوابیدن به پهلو، به‌خصوص پهلوی چپ عادت کند. چون این حالت می‌تواند جریان خون به رحم، جفت و جنین را بهتر حفظ کند. اگر مادر هنگام خوابیدن به پشت دچار سرگیجه، تنگی نفس یا احساس فشار شد، بهتر است وضعیت خود را تغییر دهد. استفاده از بالش بین زانوها، زیر شکم یا پشت کمر می‌تواند کمردرد و فشار لگن را کمتر کند. همچنین بهتر است مادر قبل از خواب غذای سنگین نخورد و در صورت بی‌خوابی شدید با پزشک مشورت کند.

نکات مهم مراقبت از مادر و جنین در سه ماهه دوم بارداری

سه ماهه دوم بارداری معمولا برای بسیاری از مادران دوره‌ای آرام‌تر از ماه‌های اول است، اما همچنان به مراقبت دقیق نیاز دارد. در این دوره، تهوع و خستگی کمتر شده، شکم بزرگ‌تر می‌شود، وزن مادر افزایش می‌یابد و حرکات جنین کم‌کم احساس می‌شوند. رشد جنین سرعت می‌گیرد و سونوگرافی‌ها و آزمایش‌هایی مثل غربالگری، بررسی رشد جنین و تست دیابت بارداری اهمیت پیدا می‌کنند. تغذیه متعادل، مصرف مکمل‌ها طبق نظر پزشک، خوابیدن به پهلو، نوشیدن آب کافی و پرهیز از داروهای خودسرانه، غذاهای پرخطر و فعالیت‌های سنگین در این دوره از بارداری ضروری هستند. 

منابع

Mayoclinic

Clevelandclinic

nhs