شیاف دیکلوفناک در بارداری | فواید و عوارض آن در بارداری

آیا استفاده از شیاف دیکلوفناک در بارداری مجاز است؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) همچون دیکلوفناک، در دوران بارداری قوانین سفت و سختی دارد. این دارو در بازه‌های زمانی خاصی با نسخه پزشک قابل استفاده است، اما با رسیدن به هفته‌های پایانی، مصرف آن ممنوع خواهد شد، چرا که خطر آسیب‌های مختلف برای جنین به‌ شدت افزایش پیدا می‌کند. در این مقاله از مجله سلامت گهواره، ضمن معرفی ماه‌های مجاز و غیرمجاز مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری، جایگزین‌های ایمن و خطرات پنهان آن را بررسی خواهیم کرد.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

نحوه مصرف شیاف دیکلوفناک در سه‌‌ماهه اول، دوم و سوم بارداری

به‌ عنوان یک اصل کلی، مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری برای دندان درد یا هر مشکل دیگری ممنوع است و باید از مصرف آن اجتناب شود. با این حال، در شرایط خاص ممکن است پزشک متخصص، مصرف این دارو را الزامی بداند. 

در صورت نیاز به مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری، باید نحوه مصرف، دوز دارو و طول دوره درمان را دقیقا مطابق با توصیه پزشک معالج خود دنبال کنید. زیرا هیچ دستورالعمل مصرف کلی و عمومی برای زنان باردار وجود ندارد.

نکته: این مسکن معمولا در دسته داروهای مجاز در شیردهی هم طبقه‌بندی نمی‌شود، زیرا ماده فعال آن قابلیت ورود به شیر مادر را دارد. هرچند که میزان دقیق ورود و تاثیرات احتمالی آن روی نوزاد شیرخوار مشخص نیست، اما مسکن‌هایی که ایمنی آن‌ها در دوران شیردهی به اثبات رسیده است، اولویت دارند.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

خطرات احتمالی شیاف دیکلوفناک برای جنین

در ادامه، مجاز یا غیرمجاز بودن مصرف شیاف دیکلوفناک در مراحل مختلف بارداری را بررسی کرده و خطرات احتمالی آن برای جنین را شرح داده‌ایم.

خطرات مصرف شیاف دیکلوفناک در سه‌ ماهه اول تا اوایل سه‌ماهه دوم (قبل از هفته 20)

استفاده از شیاف دیکلوفناک برای تب در بارداری یا بهبود درد قبل از هفته 20، تنها در صورتی مجاز است که مزایای آن برای مادر بر خطرات احتمالی برای جنین غلبه کند. بسیاری از منابع پزشکی و متخصصان برجسته، به منظور به حداقل رساندن هرگونه ریسک احتمالی، توصیه می‌کنند که از مصرف دیکلوفناک در طول سه ماهه اول بارداری، تا حد امکان پرهیز شود.

به نقل از مجله ScienceDirect

تاکنون هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که دیکلوفناک در سه‌ماهه اول، خطر قابل توجهی از نظر مسمومیت جنینی یا ایجاد نقایص مادرزادی داشته باشد.

There is no indication yet that diclofenac during the first trimester carries a substantial embryotoxic or teratogenic risk.

خطرات مصرف شیاف دیکلوفناک در سه ماهه دوم بارداری تا اوایل سه‌ماهه سوم (هفته 20 تا 30)

استفاده از شیاف دیکلوفناک در هفته 20 تا 30 حاملگی ممنوع شده است. اما در صورتی که استفاده از آن ضروری باشد، باید کمترین دوز تجویز شده و مدت زمان استفاده هم به کمترین زمان ممکن (حداکثر 48 ساعت) محدود شود. مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی از هفته 20 بارداری به بعد ممکن است منجر به اختلال عملکرد کلیوی جنین شود. این اختلال می‌تواند پیامدهای جدی همچون کاهش مایع آمنیوتیک و در موارد شدید، آسیب کلیوی دائمی در نوزاد را به دنبال داشته باشد.

نکته: در صورتی که نیاز باشد مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری برای سردرد شدید یا درد سایر نواحی بیش از 48 ساعت ادامه پیدا کند، بررسی سطح مایع آمنیوتیک توسط پزشک متخصص الزامی است. در صورت مشاهده هرگونه نشانه مبنی بر کاهش حجم مایع آمنیوتیک، پزشک دستور به قطع مصرف دارو داده و مداخلات درمانی مناسب جهت حفظ سلامت جنین آغاز خواهد شد.

خطرات مصرف شیاف دیکلوفناک در سه ماه سوم بارداری (هفته ۳۰ به بعد)

استفاده از شیاف دیکلوفناک و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی از هفته سی‌ام به بعد، مطلقا ممنوع است. تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهند که استفاده از این دسته داروها در اواخر دوران بارداری، ریسک بروز عوارض جدی و جبران‌ناپذیر برای سلامت جنین را افزایش می‌دهد. مهم‌ترین عوارض مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری برای سنگ کلیه و سایر موارد، احتمال بسته شدن زودرس مجرای شریانی در جنین است که می‌تواند منجر به اختلالات قلبی و ریوی شود.

معرفی جایگزین‌های کم‌خطر برای کاهش درد در بارداری

در صورتی که نیاز به مصرف مسکن در بارداری باشد، پاراستامول یا همان استامینوفن، به‌عنوان ایمن‌ترین و اولین خط درمانی برای مدیریت درد و تب توصیه می‌شود. این دارو در دوزهای  استاندارد، کمترین خطر را برای جنین به همراه دارد و گزینه‌ای قابل اعتماد برای تسکین دردهای خفیف تا متوسط به شمار می‌رود.

تفاوت دیکلوفناک خوراکی با شیاف در بارداری

تفاوت اصلی میان اشکال خوراکی و شیاف داروی دیکلوفناک در زمان شروع اثر و سرعت جذب سیستمیک آن‌ها نهفته است. با وجود اینکه شیاف دیکلوفناک اثرگذاری سریع‌تری در کنترل درد دارد، سرعت جذب آن به جریان خون آهسته‌تر از فرم خوراکی است. یعنی شیاف می‌تواند درد را به‌ سرعت کنترل کند و به‌ دلیل آزادسازی طولانی‌تر، اثرات آن برای مدت زمان بیشتری در بدن باقی می‌ماند و در نتیجه، نیاز به مصرف مکرر دارو کاهش پیدا می‌کند.

آیا شیاف دیکلوفناک برای زن باردار ضرر دارد؟ علائم هشداردهنده پس از مصرف دیکلوفناک

در موارد نادر، کمتر از 1 مورد در هر 1000 نفر، مصرف شیاف دیکلوفناک در بارداری برای کمر درد و سایر شرایطی که این دارو برای آن‌ها تجویز شده است، می‌تواند منجر به عوارض جانبی زیر شود:

در صورت مصرف خودسرانه شیاف دیکلوفناک و مشاهده هر یک از علائم گفته شده، باید بلافاصله مصرف دارو را متوقف کرده و با اورژانس تماس گرفته و یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

شیاف دیکلوفناک در بارداری؛ مسکنی پرریسک برای سلامت جنین

در پاسخ به این پرسش که آیا مصرف شیاف دیکلوفناک در دوران بارداری مضر است یا نه، باید گفت که مصرف آن به طور کلی توصیه نمی‌شود. بهتر است مادران باردار از مسکن‌های جایگزین و ایمن‌تر، همچون استامینوفن با مشورت پزشک استفاده کنند. این احتیاط برای جلوگیری از بروز عوارض جدی احتمالی در جنین همچون مشکلات کلیوی، قلبی و ریوی ضروری است. اگر هم پزشک متخصص با در نظر گرفتن شرایط شما، شیاف دیکلوفناک را تجویز کرد، پایبندی دقیق به دوز و مدت زمان مصرف را جدی بگیرید و هرگز خودسرانه مصرف دارو را ادامه ندهید یا دوز آن را زیاد نکنید.

منابع

Drugs

nhs

pmc.ncbi.nlm.nih