واکسن ب ث ژ در بدو تولد و علت ماندن جای واکسن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
واکسن ب ث ژ یا BCG واکسنی که در برابر بیماری سل محافظت ایجاد میکند. واکسن ب ث ژ در ایران در برنامه واکسیناسیون وجود دارد و تزریق آن ممکن است عوارضی مانند سفت شدن جای واکسن داشته باشد. این واکسن اولین بار در بدو تولد در بیمارستان تزریق میشود و نیاز به مصرف قطره استامینوفن بعد از واکسن نیست. در ادامه بیشتر در مورد تزریق و عوارض واکسن ب ث ژ در بدو تولد و علت ماندن جای واکسن توضیح خواهیم داد.
پادکست خلاصه مقاله واکسن ب ث ژ در بدو تولد:
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیامهای مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیههای تغذیهای و دستور پختهای مناسب، تغذیه سالمتری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازیهای مناسب و آزمونهای دورهای به تقویت هوش و مهارتهای فرزندتان کمک کنید.
واکسن ب ث ژ چیست؟
واکسن ب ث ژ مخفف چیست؟ واکسن بیلیه کالمِت و گِرَن است که به اختصار ب ث ژ نامیده میشود. در حال حاضر، بیش از 20 میلیون نفر در دنیا به بیماری سل مبتلا هستند که اگر واکسن ب ث ژ تزریق نشود، سالیانه بر تعداد آن افزوده خواهد شد. واکسن ب ث ژ حاوی باکتری ضعیف شده از خانوادهی مایکوباکتریومها است. این باکتری ضعیف شده باعث ایجاد بیماری سل در افراد نمیشود، اما میتواند سیستم ایمنی آنها را بر ضد این بیماری فعال کند. واکسن BCG میتواند حدود 70 تا 80٪ در برابر شدیدترین انواع سل مانند مننژیت سلی، از کودکان محافظت کند. این واکسن در برابر بیماریهای تنفسی که شایعترین نوع سل در بزرگسالان است، اثربخشی زیادی ندارد. واکسن ب ث ژ در ایران از چه سالی تزریق شد؟ این واکسن در سال 1326 به ایران آمد و از آن سال تا کنون تزریق میشود.
* مقاله واکسن مننژیت برای نوزادان را مطالعه کنید.
بیماری سل چیست؟
سل نام یک بیماری واگیردار و مزمن است که توسط یک باکتری به نام مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد میشود. این بیماری میتواند بر بخشهای مختلفی از بدن تأثیر بگذارد اما سل ریوی شایعترین شکل این بیماری است. تشخیص و درمان سل، مستلزم لوازم تشخیصى دقیق و درمان طولانی است و گاهی نیز منجر به مرگ یا معلولیت خواهد شد. میکروب ایجادکننده سل ریوی، میتواند از طریق عطسه، سرفه و آواز خواندن در هوا پخش شود و از طریق استنشاق گردوغبار آلوده به میکروب، به دیگران سرایت کند. اغلب کسانی که به این بیماری مبتلا میشوند، علامت خاصی ندارند اما برخی از مبتلایان، بعد از چندین سال به بیماری سل مبتلا میشوند. سل در مکانهای شلوغ و پرجمعیت، شایعتر است. میلیونها نفر در جهان، هماکنون به این بیمارى مبتلا هستند که اکثر آنها در کشورهاى در حال توسعه زندگی میکنند. بهبود وضعیت بهداشتى خانه و تغذیه خوب در مراحل اولیه و کاهش مشکلات بهداشتى، در کنترل بیمارى سل مؤثر هستند. در حال حاضر، واکسن ب ث ژ، مؤثرترین راه برای پیشگیری از آن است.
زمان تزریق واکسن ب ث ژ در صورت نزدن واکسن ب ث ژ در بدو تولد
واکسن ب ث ژ در چه سنی زده میشود؟ بر طبق جدول زمانیندی واکسیناسیون کودکان تاثیر واکسن ب ث ژ در کودکی، بسیار بهتر و بیشتر از بزرگسالی است؛ به همین دلیل در بدو تولد، به کودک تزریق میشود. در صورت نزدن واکسن ب ث ژ در بدو تولد، تا قبل ازواکسن یک سالگی تزریق خواهد شد و نزدن واکسن ب ث ژ بعد از آن بهتر از زدن آن است، مگر در مواقع خاص.
به دلیل بعضی شرایط خاص، تزریق واکسن ب ث ژ نوزاد به زمان دیگری موکول میشود. این نوزادان شامل موارد زیر میشوند:
- نوزادانی که مادرشان به بیماری ایدز مبتلا است و نتیجه تست HIV در نوزاد هنوز مشخص نیست.
- نوزادانی که تب دارند یا به بیماری خطرناکی مبتلا هستند.
- نوزادانی که دچار نقایص ایمنی مادرزادی هستند یا خواهر و برادری مبتلا به این گروه از بیماریها دارند.
- نوزادانی که خواهر یا برادری دارند که بعد از تزریق واکسن ب ث ژ، دچار عفونت منتشر شدهاند.
- تزریق واکسن ب ث ژ در نوزادان نارس همانند نوزادان طبیعی است.
آیا تزریق ب ث ژ در سنین بالاتر نیز ممکن است؟
بهطورکلی تزریق واکسن ب ث ژ در ایران مربوط به کودکان زیر 1 سال است و همانطور که در بخش قبل گفتیم، بهترین اثربخشی آن زمانی است که به عنوان واکسن بدو تولد تزریق شود و نزدن واکسن ب ث ژ بعد از این سن، بهتر است. با این وجود، گاهی ممکن است برای افرادی که در تماس نزدیک با بیماران هستند یا افرادی که در مناطق پرخطر زندگی میکنند، در بزرگسالی نیز در نظر گرفته شود.
واکسن ب ث ژ را به افراد زیر نمیتوان تزریق کرد:
- افرادی که باردار هستند یا احتمال بارداری در آنها وجود دارد.
- افرادی که قبلاً به بیماری سل مبتلا شدهاند.
- افرادی که تحت درمان برای بیماری سل قرار دارند.
- افرادی که برای سرطان یا دیگر بیماریهای خطرناک، تحت درمان قرار دارند و سیستم ایمنی بدنشان تضعیف شده است.
- افرادی که به ایدز مبتلا هستند.
- افرادی که تست پوستی توبرکولین (نوعی تست برای سنجش ایمنی نسبت به بیماری سل) در آنها مثبت باشد.
*مقاله واکسن آبله مرغان در چند ماهگی تزریق میشود را مطالعه کنید.
واکسن ب ث ژ در کدام دست تزریق میشود؟
واکسن ب ث ژ در ایران، تنها یک بار و در بازوی چپ انجام میشود. هنگام واکسیناسیون، حدود 5 صدم سیسی از این واکسن بهصورت زیر پوستی در بازوی کودک تزریق میشود. جای واکسن روی بازو چیست؟ ابتدا یک واکنش پوستی مثل زخم شدن جای واکسن، در محل تزریق واکسن ب ث ژ رخ میدهد و معمولاً جای واکسن، بهصورت یک جای زخم، تا بزرگسالی روی بازوی فرد باقی میماند. بسیاری این واکسن را به واکسنی که جایش باقی میماند، میشناسند. البته بسیاری از افراد هم جای این واکسن را روی بازوی خود ندارند که نگرانکننده نیست. تزریق این واکسن بسیار ساده است و شما میتوانید فیلم تزریق واکسن ب ث ژ را در اینترنت ببینید.
عوارض نزدن واکسن ب ث ژ در بدو تولد
عوارض واکسن ب ث ژ در بدو تولد، نادر و معمولاً خفیف است چون همانطور که گفتیم از باکتری ضعیف شده در آن استفاده شده است.
عوارض شایع آن عبارت است از:
- درد خفیف محل تزریق؛
- قرمزی و تورم محل تزریق؛
- آبسه در محل تزریق و تورم غدد لنفاوی ( اگر فقط در همان سمتی که واکسن تزریق شده؛ باشد، بیخطر است)؛
- در موارد بسیار نادر اسهال پس از واکسن است.
تقریباً همه نوزادان بعد از زدن واکسن ب ث ژ، چیزی شبیه تاول در محل تزریق خواهند داشت که خیلی زود ناپدید میشود. حدود ۲ تا ۶ هفته بعد از تزریق، احتمالاً شاهد واکنش پوستی در محل تزریق باشید که تا قبل از ۶ ماهگی، با پوسته ریزی خاتمه مییابد.
دلیل ماندن جای واکسن ب ث ژ
معمولاً محل تزریق، یک جای زخم یا اسکار باقی میگذارد که تا بزرگسالی هم روی بازوی کودک شما خواهد بود. اگر جای واکسن ب ث ژ نماند، نشانه این نیست که واکسن در کودک شما مؤثر نبوده است بلکه بدین معناست که نوع واکنش پوستی او متفاوت بوده است.
گاهی واکنش پوستی در برخی نوزادان شدیدتر است و زمان بیشتری برای بهبودی آن لازم است؛ اما اگر واکنشها و تغییراتی که در این ناحیه میافتد، طولانی شد یا شما را نگران کرد، کودکتان را نزد پزشک اطفال ببرید.
یکی از عوارض واکسن ب ث ژ در بدو تولد، یک واکنش آلرژیک جدی (واکنش آنافیلاکسی) نسبت به واکسن است که البته بسیار نادر است. کلیه کارکنان بخش واکسیناسیون، برای درمان و کنترل واکنشهای آلرژیک، آموزش میبینند. هرکسی که نسبت به واکسن ب ث ژ واکنش آلرژیک داشته باشد، اگر بهموقع تحت درمان قرار گیرد، بهطور کامل بهبود مییابد و هیچ اثر ماندگاری ندارد.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.