لرز در بارداری نشانه چیست؟ علت و درمان تب و لرز در بارداری

تب و لرز در بارداری می‌تواند نشانه واکنش بدن به سرماخوردگی، آنفلوآنزا، عفونت ادراری، عفونت کلیه، کم‌آبی یا گاهی تغییرات طبیعی بدن در دوران بارداری باشد. لرز خفیف و کوتاه‌مدت همیشه خطرناک نیست، اما اگر همراه با تب ۳۸ درجه یا بالاتر، بدن‌درد، سوزش ادرار، درد پهلو، تهوع، استفراغ، تنگی نفس، درد شکم یا کاهش حرکات جنین باشد، باید جدی گرفته شود. مادر باردار نباید این علامت را با حدس و خوددرمانی مدیریت کند. در ادامه این مطلب از مجله سلامت گهواره، علت‌های شایع تب و لرز در بارداری، علائم هشدار، مراقبت‌های خانگی امن، روش‌های درمان پزشکی، آزمایش‌های لازم و راه‌های پیشگیری از تکرار آن را بررسی می‌کنیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

لرز در بارداری چیست؟

لرز در بارداری به حالتی گفته می‌شود که مادر سرمای ناگهانی، مورمور شدن بدن یا تکان‌های خفیف تا شدید عضلانی را تجربه می‌کند. این حالت همیشه خطرناک نیست و گاهی به‌دلیل تغییرات دمای بدن، خستگی یا افت انرژی و یا به عنوان علائم بارداری در هفته اول ایجاد می‌شود. اما اگر همراه با تب، بدن‌درد، سرفه، سوزش ادرار، درد پهلو، تهوع، استفراغ یا ضعف شدید باشد، می‌تواند نشانه عفونت‌هایی مثل آنفلوآنزا، عفونت ادراری یا عفونت کلیه باشد. 

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

چرا بارداری ممکن است باعث لرز شود؟

لرز در بارداری می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود؛ از تغییرات طبیعی بدن گرفته تا عفونت‌هایی که نیاز به پیگیری پزشکی دارند. در دوران بارداری، بدن مادر از نظر هورمونی، گردش خون، قند خون، فشار خون و سیستم ایمنی تغییرات زیادی را تجربه می‌کند. به همین دلیل، لرز اگر موقت و خفیف باشد همیشه نگران‌کننده نیست.

لرز بارداری ناشی از هورمون‌ها

در بارداری، سطح هورمون‌هایی مثل پروژسترون و استروژن تغییر می‌کند و همین تغییرات می‌تواند روی دمای بدن، تعریق، احساس گرما یا سرما و حتی واکنش بدن به خستگی اثر بگذارد. بعضی مادران ممکن است بدون وجود بیماری خاصی، گاهی احساس مورمور شدن یا لرز خفیف داشته باشند. 

لرز به‌علت تغییر قند خون در دوران بارداری

در دوران بارداری، نیاز بدن به انرژی بیشتر می‌شود و تغییرات هورمونی می‌تواند روی تنظیم قند خون اثر بگذارد. فاصله زیاد بین وعده‌های غذایی، تهوع بارداری، استفراغ یا نخوردن غذای کافی ممکن است باعث افت قند خون شود. در این حالت مادر ممکن است علاوه بر لرز، احساس ضعف، تعریق، تپش قلب، گرسنگی شدید، سردرد یا بی‌حالی داشته باشد. 

لرز به‌علت کاهش فشار خون در بارداری

کاهش فشار خون، به‌ویژه در ماه‌های ابتدایی بارداری، برای بعضی مادران اتفاق می‌افتد؛ چون رگ‌های خونی گشادتر می‌شوند و بدن در حال سازگار شدن با گردش خون جدید است. این وضعیت ممکن است با سرگیجه، سبکی سر، ضعف، تاری دید، خستگی و گاهی احساس سردی یا لرز همراه باشد. 

نقش استرس و اضطراب در لرز بارداری

بارداری برای بسیاری از مادران همراه با نگرانی‌های طبیعی درباره سلامت جنین، زایمان، تغییرات بدن و مسئولیت‌های تازه است. استرس و اضطراب می‌تواند سیستم عصبی را فعال کند و باعث تپش قلب، تعریق، لرزش دست‌ها، احساس سرما، بی‌قراری یا لرز شود. 

عفونت‌ها و بیماری‌های شایع همراه لرز در بارداری

یکی از مهم‌ترین علت‌های لرز در بارداری، عفونت است؛ به‌خصوص اگر لرز با تب ۳۸ درجه یا بالاتر همراه شود. CDC تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر را از علائم هشدار مهم در بارداری می‌داند. عفونت ادراری، عفونت کلیه، آنفلوآنزا، لیستریا، عفونت‌های گوارشی و برخی عفونت‌های واژینال از مهم‌ترین این عفونت‌ها هستند.

طبق مقاله منتشر شده در nhs

وقتی باردار هستید، سیستم ایمنی بدن شما تغییر می‌کند و بیشتر در معرض ابتلا به عفونت قرار می‌گیرید. بسیار مهم است که اگر حالتان خوب نیست و هر یک از علائم زیر را تجربه می‌کنید، حتماً برای دریافت مشاوره پزشکی اقدام کنید؛ زیرا ممکن است به درمان نیاز داشته باشید: دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، تب و لرز، ترشحات بدبو، تاول‌ها یا زخم‌های قرمز و دردناک در اطراف واژن، مقعد یا ران‌ها، درد هنگام ادرار یا تکرر ادرار، درد شکم، بثورات پوستی، اسهال و استفراغ، گلودرد یا عفونت تنفسی.

Your immune system changes when you are pregnant and you are at a higher risk of developing an infection. It is very important that if you are unwell and are experiencing any of the following symptoms, please seek medical advice as treatment may be required: high temperature of 38C or higher, fever and chills, foul smelling discharge, painful red blisters/sores around the vagina/bottom or thighs, pain or frequently passing urine, abdominal pain, rash, diarrhoea and vomiting, sore throat or respiratory infection.

سرماخوردگی در بارداری

سرماخوردگی در بارداری معمولا با آبریزش یا گرفتگی بینی، گلودرد، عطسه، سرفه خفیف و گاهی احساس بی‌حالی همراه است. بعضی مادران هنگام سرماخوردگی احساس لرز یا سردی بدن دارند، اما لرز شدید یا تب بالا بیشتر به نفع آنفلوآنزا یا عفونت جدی‌تر است. 

عوارض تب و لرز در ماه های اول بارداری

عوارض تب و لرز در ماه‌های اول بارداری بیشتر به شدت تب، مدت‌زمان ادامه‌دار بودن و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. 

• افزایش خطر کم‌آبی بدن در اثر تب، تعریق، لرز، تهوع یا استفراغ 
• تشدید ضعف، بی‌اشتهایی و خستگی مادر به‌ویژه  لرز شبانه در اوایل بارداری
• افزایش احتمال عفونت‌های جدی‌تر مثل عفونت ادراری، عفونت کلیه، آنفلوآنزا، عفونت گوارشی یا لیستریا
• اختلال در دریافت مواد مغذی و مایعات در روزهای حساس ابتدایی بارداری
• افزایش نگرانی درباره رشد اولیه جنین
• افزایش احتمال برخی ناهنجاری‌های جنینی در تب بالا و کنترل‌نشده 
• افزایش خطر عوارض ناشی از آنفلوآنزا مثل مشکلات تنفسی
• احتمال درگیری کلیه در عفونت ادراری درمان‌نشده همراه با درد پهلو، تهوع و ضعف
• افزایش احتمال مراجعه اورژانسی یا بستری شدن
• افزایش اضطراب مادر

علائم تب و لرز در بارداری چیست؟

در صورت بروز علائم تب و لرز باید حتما به پزشک مراجعه کرد. در جدول زیر، به علائم تب و لرز در بارداری به ویژه ریزترین علائم بارداری اشاره کرده‌ایم:

تغذیه و سبک زندگی برای کاهش لرز در بارداری

تغذیه و سبک زندگی سالم می‌تواند در کاهش لرزهای خفیف بارداری، ضعف، افت قند خون و احساس سردی بدن نقش داشته باشد.

• وعده‌های غذایی را منظم مصرف کنید: فاصله زیاد بین وعده‌ها می‌تواند باعث افت قند خون، ضعف، تعریق و لرز شود.
• میان‌وعده سالم همراه داشته باشید: میوه، مغزها، نان سبوس‌دار، ماست، خرما یا بیسکویت ساده می‌تواند از افت ناگهانی انرژی و لرز ناشی از گرسنگی جلوگیری کند.
• مایعات کافی بنوشید: کم‌آبی بدن می‌تواند احساس ضعف، سرگیجه، تپش قلب و بدتر شدن حال عمومی را بیشتر کند. آب، سوپ رقیق و مایعات گرم سبک انتخاب‌های مناسبی هستند.
• از مصرف زیاد کافئین پرهیز کنید: نوشیدن زیاد چای پررنگ، قهوه یا نوشیدنی‌های کافئین‌دار ممکن است تپش قلب، اضطراب، بی‌قراری و احساس لرزش بدن را تشدید کند.
• غذاهای پروتئینی را در برنامه غذایی بگنجانید: تخم‌مرغ کاملا پخته، مرغ، ماهی کم‌جیوه، حبوبات، لبنیات پاستوریزه و مغزها به حفظ انرژی بدن و جلوگیری از ضعف کمک می‌کنند.
• غذاهای خیلی چرب و سنگین را محدود کنید: این غذاها ممکن است تهوع، سوءهاضمه یا بی‌حالی را بیشتر کرده و در بعضی مادران احساس ناخوشی و لرز را تشدید کنند.
• در صورت تهوع، غذا را کم‌حجم‌تر مصرف کنید: اگر تهوع بارداری باعث کم‌غذایی شده، بهتر است وعده‌ها سبک‌تر و تعدادشان بیشتر شود تا بدن دچار افت انرژی نشود.
• لباس مناسب و چندلایه بپوشید: پوشیدن لباس چندلایه کمک می‌کند مادر با تغییر دمای بدن، لباس را کم یا زیاد کند. اما در صورت تب، پوشاندن بیش از حد بدن توصیه نمی‌شود.
• استراحت کافی داشته باشید: کم‌خوابی و خستگی می‌تواند تحمل بدن را کمتر کند و احساس لرز، ضعف و بی‌حالی را افزایش دهد.
• از تغییر ناگهانی دما دوری کنید: قرار گرفتن طولانی در محیط خیلی سرد یا خروج ناگهانی از محیط گرم به سرد ممکن است احساس لرز را بیشتر کند.
• استرس را مدیریت کنید: تنفس عمیق، پیاده‌روی سبک با اجازه پزشک، موسیقی آرام، گفت‌وگو با اطرافیان و خواب کافی می‌تواند به کاهش لرز ناشی از اضطراب کمک کند.
• بهداشت غذایی را جدی بگیرید: مصرف غذاهای نیم‌پز، لبنیات غیرپاستوریزه یا مواد غذایی مانده می‌تواند خطر عفونت‌های غذایی را افزایش دهد.
• فعالیت بدنی سبک داشته باشید: اگر پزشک منع نکرده باشد، پیاده‌روی آرام می‌تواند گردش خون را بهتر کند و از ضعف، بی‌حالی و احساس سردی بدن بکاهد.

آزمایش‌ها و بررسی‌های لازم برای تب و لرز در بارداری

انتخاب آزمایش برای بررسی تب و لرز در بارداری برای همه مادران یکسان نیست و به شدت تب و علائم همراه بستگی دارد:

• اندازه‌گیری دمای بدن و علائم حیاتی: پزشک دمای بدن، فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس و سطح اکسیژن خون را بررسی می‌کند.
• آزمایش خون کامل یا CBC: این آزمایش تعداد گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها را نشان می‌دهد. 
• آزمایش ادرار: وجود گلبول سفید، نیتریت، باکتری یا خون در ادرار می‌تواند احتمال عفونت ادراری را مطرح کند.
• کشت ادرار: اگر پزشک به عفونت ادراری مشکوک باشد، کشت ادرار برای شناسایی نوع باکتری و انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب انجام می‌شود.
• آزمایش‌های مربوط به عفونت‌های تنفسی: اگر تب و لرز با سرفه، گلودرد، بدن‌درد، سردرد یا خستگی همراه باشد، پزشک ممکن است تست آنفلوآنزا، کرونا یا سایر عفونت‌های تنفسی را درخواست کند.
• آزمایش‌های التهابی مانند CRP: در بعضی موارد، پزشک برای بررسی شدت التهاب یا عفونت از آزمایش‌هایی مثل CRP کمک می‌گیرد.
• کشت خون: اگر تب بالا، لرز شدید، افت فشار، تپش قلب، گیجی یا ضعف شدید وجود داشته باشد، پزشک ممکن است برای بررسی عفونت منتشر در خون، کشت خون درخواست کند.
• بررسی ترشحات واژن یا دهانه رحم: اگر تب و لرز با ترشحات بدبو، درد لگن، درد شکم یا خونریزی همراه باشد، پزشک ممکن است معاینه و نمونه‌گیری از ترشحات را انجام دهد تا عفونت‌های واژینال، دهانه رحم یا عفونت‌های مرتبط با بارداری بررسی شوند.
• سونوگرافی بارداری: در صورت درد شکم، خونریزی، کاهش حرکات جنین، نگرانی درباره سلامت جنین یا شک به برخی عوارض بارداری، سونوگرافی می‌تواند برای بررسی وضعیت جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و سن بارداری کمک‌کننده باشد.
• ارزیابی ضربان قلب جنین: در سنین بالاتر بارداری، اگر مادر تب و لرز شدید داشته باشد یا کاهش حرکات جنین را گزارش کند، پزشک ممکن است ضربان قلب جنین را بررسی کند.
• بررسی کم‌آبی و الکترولیت‌ها: اگر تب و لرز با استفراغ، اسهال، تعریق شدید یا ناتوانی در نوشیدن مایعات همراه باشد.
• آزمایش‌های اختصاصی بر اساس سابقه و علائم مادر: در برخی موارد، پزشک بسته به شرح حال، ممکن است بررسی‌هایی برای لیستریا، عفونت‌های گوارشی، هپاتیت، توکسوپلاسموز یا سایر عفونت‌ها درخواست کند.

تب و لرز در بارداری با جنسیت جنین ارتباط دارد؟

تب و لرز در بارداری ارتباط علمی و قابل‌اعتمادی با جنسیت جنین ندارد و نمی‌توان از روی آن حدس زد جنین دختر است یا پسر. تب و لرز معمولا به علت‌هایی مثل سرماخوردگی، آنفلوآنزا، عفونت ادراری، عفونت کلیه، عفونت‌های گوارشی یا کم‌آبی بدن ایجاد می‌شود. تعیین جنسیت جنین فقط با روش‌هایی مثل سونوگرافی یا تست‌های ژنتیکی امکان‌پذیر است.

درمان تب و لرز در بارداری

درمان تب و لرز در بارداری به علت اصلی آن بستگی دارد. به همین دلیل، مادر باردار نباید تب و لرز را نادیده بگیرد یا خودسرانه دارو مصرف کند.

درمان خانگی تب و لرز در بارداری

درمان خانگی فقط برای کمک به کنترل علائم تا زمان دریافت راهنمایی پزشکی کاربرد دارد و جایگزین مراجعه به پزشک نیست. مادر باردار بهتر است دمای بدن را با تب‌سنج اندازه بگیرد، عدد تب را یادداشت کند و مایعات کافی بنوشد تا دچار کم‌آبی نشود. استراحت، پوشیدن لباس سبک، قرار گرفتن در محیط با دمای متعادل، مصرف سوپ رقیق، مایعات گرم و وعده‌های غذایی سبک می‌تواند کمک‌کننده باشد. اگر لرز وجود دارد، نباید بدن بیش از حد با پتو پوشانده شود؛ چون ممکن است تب بالاتر برود. همچنین مصرف خودسرانه دمنوش‌ها، داروهای سرماخوردگی، آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضدالتهاب در بارداری توصیه نمی‌شود.

درمان پزشکی تب و لرز در بارداری

درمان پزشکی تب و لرز در بارداری فقط پایین آوردن تب نیست؛ پزشک تلاش می‌کند علت اصلی علامت را پیدا کند و درمانی انتخاب کند که برای مادر و جنین ایمن باشد. اگر تب بالا باشد، ممکن است برای کنترل دمای بدن داروی تب‌بر مجاز در بارداری تجویز شود. در صورت عفونت باکتریایی، مانند عفونت ادراری یا عفونت کلیه، آنتی‌بیوتیک مناسب دوران بارداری انتخاب می‌شود و مادر باید دوره درمان را کامل کند. اگر علت، آنفلوآنزا باشد، پزشک ممکن است درمان ضدویروسی را در زمان مناسب شروع کند تا خطر بدحال شدن مادر کاهش یابد. در موارد کم‌آبی، استفراغ شدید یا ضعف زیاد، سرم‌درمانی و مراقبت نزدیک‌تر لازم می‌شود. گاهی هم پزشک برای اطمینان از سلامت جنین، وضعیت ضربان قلب یا حرکات جنین را بررسی می‌کند.

لرز در بارداری؛ چه زمانی طبیعی است و چه زمانی نگران‌کننده؟

لرز در بارداری همیشه نشانه خطر نیست و جزء علائم بارداری قبل از پریود محسوب نمی‌شود. اما اگر همراه با تب، بدن‌درد، سوزش ادرار، درد پهلو، تهوع، استفراغ، تنگی نفس، درد شکم یا کاهش حرکات جنین باشد، باید جدی گرفته شود. علت لرز می‌تواند از تغییرات هورمونی، افت قند خون، کاهش فشار خون، استرس و خستگی تا عفونت‌هایی مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا، عفونت ادراری یا عفونت کلیه متفاوت باشد. مادر باردار بهتر است دمای بدن را اندازه بگیرد، مایعات کافی بنوشد، استراحت کند، از مصرف خودسرانه دارو و دمنوش پرهیز کرده و علائم همراه را یادداشت کند. درمان تب و لرز به علت اصلی بستگی دارد و در صورت تب ۳۸ درجه یا بالاتر، مراجعه به پزشک ضروری است.

منابع

Pubmed

cdc